## 📅 मंगळवार, १७ फेब्रुवारी २०२६ # 🚭 **कैलासवासी भगवान जाईल गुरुजी व्यसनमुक्ती अभियान** ## **व्यसनमुक्त समाजाकडे वाटचाल – सविस्तर मार्गदर्शिका** 🌼 **होलार समाज सामाजिक संस्था**, महाराष्ट्र राज्य, पुणे *(ISO 9001:2015 आंतरराष्ट्रीय गुणवत्ता व्यवस्थापन प्रणाली मानांकन प्राप्त संस्था)* समाजातील युवक, विद्यार्थी, पालक व कुटुंबांना व्यसनाच्या विळख्यातून मुक्त करून निरोगी, सकारात्मक व जबाबदार जीवनशैलीकडे मार्गदर्शन करणे हा या अभियानाचा मुख्य उद्देश आहे. --- # 🎯 अभियानाचा उद्देश ✔️ व्यसनाचे प्रकार व दुष्परिणाम समजून घेणे ✔️ व्यसनासंदर्भातील कायदे जाणून घेणे ✔️ व्यसनमुक्तीची प्रक्रिया समजून घेणे ✔️ युवकांना सकारात्मक जीवनमूल्यांकडे प्रेरित करणे ✔️ कुटुंब व समाजाची भूमिका स्पष्ट करणे --- # 1️⃣ व्यसन म्हणजे काय? व्यसन म्हणजे एखाद्या पदार्थ, कृती किंवा सवयीवर मानसिक व शारीरिक अवलंबित्व निर्माण होणे. ## 🔹 व्यसनाचे प्रमुख प्रकार ### ✔️ पदार्थ व्यसन * तंबाखू, गुटखा * सिगारेट / बीडी * मद्यपान * अंमली पदार्थ ### ✔️ वर्तनात्मक (Behavioral) व्यसन * मोबाईल व्यसन * ऑनलाइन गेमिंग * सोशल मीडिया * जुगार --- # 2️⃣ व्यसनाचे दुष्परिणाम ## 🔴 शारीरिक परिणाम * कर्करोग (विशेषतः तंबाखूमुळे) * यकृत व फुफ्फुसाचे आजार * हृदयरोग * रोगप्रतिकारक शक्ती कमी होणे ## 🔴 मानसिक परिणाम * नैराश्य व चिंता * चिडचिड व अस्थिरता * एकाग्रतेचा अभाव * आत्महत्येची प्रवृत्ती वाढ ## 🔴 सामाजिक परिणाम * कुटुंबातील वाद * आर्थिक नुकसान * गुन्हेगारी वाढ * शैक्षणिक घसरण --- # 3️⃣ व्यसनाविरोधातील प्रमुख कायदे ### ✔️ **Narcotic Drugs and Psychotropic Substances Act** अंमली पदार्थांवर नियंत्रण व कठोर शिक्षा. ### ✔️ **Cigarettes and Other Tobacco Products Act** सार्वजनिक ठिकाणी धूम्रपान बंदी, जाहिरात नियंत्रण. ### ✔️ राज्य शासनाचे मद्यविक्री नियंत्रण नियम ⚠️ अंमली पदार्थांची बेकायदेशीर विक्री व सेवन हा गंभीर दंडनीय गुन्हा आहे. --- # 4️⃣ व्यसन कसे ओळखावे? ✔️ सतत त्या पदार्थाची गरज वाटणे ✔️ कामात/अभ्यासात अनास्था ✔️ वर्तनात अचानक बदल ✔️ पैशांची वारंवार मागणी ✔️ आरोग्य बिघडणे --- # 5️⃣ व्यसनमुक्तीची प्रक्रिया ## 🔹 1) स्वीकार (Acceptance) व्यसन आहे हे मान्य करणे हा पहिला टप्पा. ## 🔹 2) समुपदेशन (Counselling) मानसोपचार तज्ञांचा सल्ला. ## 🔹 3) वैद्यकीय उपचार डिटॉक्सिफिकेशन व औषधोपचार. ## 🔹 4) पुनर्वसन (Rehabilitation) व्यसनमुक्ती केंद्रात उपचार व पुनर्वसन कार्यक्रम. ## 🔹 5) सतत पाठपुरावा कुटुंबीयांचा आधार व सकारात्मक वातावरण. --- # 6️⃣ युवकांसाठी विशेष मार्गदर्शन ✔️ चुकीच्या संगतीपासून दूर राहा ✔️ क्रीडा, योग व ध्यानाचा अवलंब करा ✔️ वेळेचे योग्य नियोजन करा ✔️ जीवनाचे स्पष्ट उद्दिष्ट ठेवा ✔️ प्रेरणादायी व्यक्तिमत्त्वांचा आदर्श घ्या --- # 7️⃣ कुटुंबाची भूमिका ✔️ संवाद वाढवा ✔️ मुलांवर विश्वास ठेवा ✔️ शिस्त व प्रेम यांचा समतोल ठेवा ✔️ लक्षणे दिसल्यास त्वरित मदत घ्या --- # 8️⃣ व्यसनमुक्त समाजाचे फायदे 🌿 निरोगी नागरिक 🌿 आर्थिक प्रगती 🌿 गुन्हेगारीत घट 🌿 शैक्षणिक प्रगती 🌿 आनंदी कुटुंब --- # 🎯 परीक्षेच्या दृष्टीने महत्वाचे मुद्दे ✔️ NDPS Act – 1985 ✔️ COTPA – 2003 ✔️ व्यसनाचे प्रकार ✔️ सामाजिक परिणाम ✔️ पुनर्वसन प्रक्रिया --- # 📝 सराव प्रश्न 1️⃣ NDPS Act कोणत्या वर्षी लागू झाला? 2️⃣ तंबाखू नियंत्रणासाठी कोणता कायदा आहे? 3️⃣ व्यसनाचे तीन मानसिक दुष्परिणाम लिहा. 4️⃣ व्यसनमुक्ती प्रक्रियेतील पाच टप्पे स्पष्ट करा. --- # 🌟 निष्कर्ष व्यसनमुक्ती ही केवळ वैयक्तिक नव्हे तर सामाजिक चळवळ आहे. युवकांनी योग्य मार्ग निवडल्यास कुटुंब, समाज आणि राष्ट्र अधिक सक्षम बनते. **निरोगी शरीर + सकारात्मक मन = यशस्वी जीवन** 🚭 *व्यसन सोडा – जीवन जिंका!* 🚭