🌸 **महिला सशक्तिकरण अभियान – आजचा अभ्यास विषय (वेबसाईटसाठी सविस्तर माहिती)** 🌸 **दिनांक:** रविवार, १५ फेब्रुवारी २०२६ --- ## 🌼 होलार समाज सामाजिक संस्था **महाराष्ट्र राज्य, पुणे** *(ISO 9001:2015 आंतरराष्ट्रीय गुणवत्ता व्यवस्थापन प्रणाली मानांकन प्राप्त संस्था)* संस्थापक अध्यक्ष **श्री नामदेवराव श्रीरंग आयवळे** यांच्या दूरदृष्टीतून महिला सशक्तिकरण अभियान राबविण्यात येत आहे. ### 👩‍🏫 अभियान मार्गदर्शक **सौ. शोभा नामदेव आयवळे** --- # 📘 महिलांचे हक्क व संरक्षणासाठीचे प्रमुख कायदे महिलांचे सशक्तीकरण केवळ आर्थिक किंवा शैक्षणिक मर्यादेत न राहता कायदेशीर संरक्षणासह असणे अत्यावश्यक आहे. महिलांना सुरक्षित, सन्माननीय व समान जीवन जगण्यासाठी भारतीय राज्यघटनेने आणि विविध कायद्यांनी संरक्षण दिले आहे. --- ## 🏛️ संवैधानिक आधार भारतीय राज्यघटनेनुसार महिलांना खालील अधिकार प्राप्त आहेत: ✔️ कायद्यापुढे समानता ✔️ लिंगभेदाविरुद्ध संरक्षण ✔️ समान संधीचा अधिकार ✔️ सन्मानाने जीवन जगण्याचा अधिकार राज्य महिलांच्या संरक्षणासाठी विशेष कायदे करू शकते, ही राज्यघटनेतील महत्त्वाची तरतूद आहे. --- ## ⚖️ महिलांसाठी प्रमुख कायदे (सविस्तर माहिती) ### 1️⃣ **Protection of Women from Domestic Violence Act** * घरगुती हिंसाचारापासून महिलांचे संरक्षण * शारीरिक, मानसिक, आर्थिक व भावनिक छळाचा समावेश * संरक्षण अधिकारी नियुक्ती * तातडीची न्यायालयीन मदत --- ### 2️⃣ **Sexual Harassment of Women at Workplace Act** * कार्यस्थळी महिलांचे संरक्षण * प्रत्येक संस्थेत अंतर्गत तक्रार समिती (ICC) अनिवार्य * तक्रार नोंदणी प्रक्रिया * दोषीवर शिस्तभंग कारवाई --- ### 3️⃣ **Dowry Prohibition Act** * हुंडा देणे व घेणे दंडनीय * विवाहपूर्व व विवाहोत्तर मागण्या बेकायदेशीर * शिक्षा व दंडाची तरतूद --- ### 4️⃣ **Maternity Benefit Act** * प्रसूती रजा व आर्थिक लाभ * सुधारित तरतूदीनुसार 26 आठवड्यांची रजा * क्रेच सुविधा (ठराविक कर्मचारी संख्या असल्यास) --- ### 5️⃣ **Prohibition of Child Marriage Act** * मुलींचे किमान विवाह वय – 18 वर्षे * बालविवाह करणाऱ्यांवर शिक्षा * विवाह रद्द करण्याचा अधिकार --- ## 👩‍⚖️ महिला संरक्षण यंत्रणा ✔️ राष्ट्रीय महिला आयोग ✔️ राज्य महिला आयोग ✔️ महिला हेल्पलाईन – 181 ✔️ पोलीस व न्यायालयीन व्यवस्था --- ## 🎯 परीक्षेच्या दृष्टीने महत्वाचे मुद्दे ✔️ कायद्याचे वर्ष लक्षात ठेवा ✔️ मुख्य उद्दिष्ट व तरतुदी समजून घ्या ✔️ संबंधित शिक्षा व दंड ✔️ केंद्र शासन व राज्य शासनाची भूमिका MPSC, UPSC, पोलीस भरती, ग्रामसेवक, तलाठी इत्यादी परीक्षांसाठी अत्यंत महत्त्वाचा विषय. --- ## 📝 सराव प्रश्न 1. घरगुती हिंसाचार प्रतिबंध कायदा कोणत्या वर्षी लागू झाला? 2. कार्यस्थळी लैंगिक छळ प्रतिबंध कायद्यानुसार कोणती समिती आवश्यक आहे? 3. हुंडाबंदी कायद्यातील प्रमुख तरतूद कोणती? 4. बालविवाह प्रतिबंध कायद्यानुसार मुलींचे किमान वय किती? --- ## 📚 अभ्यासासाठी सूचना ✔️ प्रत्येक कायद्याची मुख्य तरतूद समजून घ्या ✔️ वर्ष, उद्दिष्ट व शिक्षा पाठ करा ✔️ चालू घडामोडींशी संबंध जोडा ✔️ मागील प्रश्नपत्रिका सोडवा 📢 **या विषयावर ऑनलाइन मार्गदर्शन व चर्चा सत्र आयोजित करण्यात येईल.** --- ## ✨ प्रेरणादायी संदेश **जागरूक महिला – सुरक्षित समाज.** कायद्याचे ज्ञान म्हणजे आत्मविश्वासाची ताकद. 🌷 सर्व महिला व विद्यार्थिनींना हार्दिक शुभेच्छा!

## 📅 रविवार, १५ फेब्रुवारी २०२६ # **शासकीय शिष्यवृत्ती योजना – पात्रता, अर्ज प्रक्रिया व निधी मिळेपर्यंतची संपूर्ण मार्गदर्शिका** 🌼 **होलार समाज सामाजिक संस्था, महाराष्ट्र राज्य, पुणे** *(ISO 9001:2015 आंतरराष्ट्रीय गुणवत्ता व्यवस्थापन प्रणाली मानांकन प्राप्त संस्था)* --- ## 🎯 अभ्यासाचा उद्देश विद्यार्थ्यांना केवळ शिष्यवृत्ती अर्ज भरता यावा इतकेच नव्हे, तर अर्जाची योग्य प्रक्रिया, पडताळणी, मंजुरी व निधी हस्तांतरणापर्यंतचे सर्व टप्पे समजावून देणे हा या अभ्यासाचा मुख्य हेतू आहे. ✔️ पात्रता निकष समजून घेणे ✔️ आवश्यक कागदपत्रांची तयारी ✔️ ऑनलाइन अर्ज प्रक्रिया अचूक पूर्ण करणे ✔️ अर्जाची स्थिती तपासणे ✔️ निधी मिळेपर्यंत योग्य पाठपुरावा करणे --- # 1️⃣ शासकीय शिष्यवृत्ती म्हणजे काय? शासकीय शिष्यवृत्ती ही विद्यार्थ्यांना त्यांच्या शिक्षणासाठी शासनाकडून दिली जाणारी आर्थिक मदत आहे. सामाजिक, आर्थिक व शैक्षणिक निकषांच्या आधारे ही मदत दिली जाते. ही मदत खालील विद्यार्थ्यांसाठी विशेषतः उपयुक्त ठरते: * आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटक * अनुसूचित जाती/जमाती * इतर मागासवर्ग * गुणवंत विद्यार्थी --- # 2️⃣ प्रमुख शिष्यवृत्ती योजना ### ✔️ **Post-Matric Scholarship for SC Students** * दहावी नंतरच्या शिक्षणासाठी * SC प्रवर्गातील विद्यार्थ्यांसाठी * शिक्षण शुल्क व इतर शैक्षणिक खर्चासाठी मदत ### ✔️ **Pre-Matric Scholarship Scheme** * दहावीपूर्व शिक्षणासाठी * आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकांसाठी ### ✔️ **National Means-cum-Merit Scholarship** * गुणवंत व आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल विद्यार्थ्यांसाठी * 8 वी नंतर शिष्यवृत्ती ### ✔️ **Rajarshee Shahu Maharaj Scholarship** * महाराष्ट्रातील विद्यार्थ्यांसाठी * उच्च शिक्षणासाठी आर्थिक मदत ### ✔️ **EBC Scholarship Scheme** * आर्थिकदृष्ट्या मागास (EBC) विद्यार्थ्यांसाठी --- # 3️⃣ पात्रता निकष (सामान्य मार्गदर्शक) ✔️ भारत/महाराष्ट्राचा रहिवासी असणे ✔️ मान्यताप्राप्त शैक्षणिक संस्थेत प्रवेश ✔️ वार्षिक उत्पन्न मर्यादा ✔️ प्रवर्गानुसार अटी ✔️ मागील परीक्षेत किमान गुण --- # 4️⃣ आवश्यक कागदपत्रे 📌 आधार कार्ड 📌 जात प्रमाणपत्र (लागू असल्यास) 📌 उत्पन्न प्रमाणपत्र (वैध कालावधीतील) 📌 बँक पासबुक (विद्यार्थ्याच्या नावावर) 📌 मार्कशीट 📌 राहण्याचा दाखला 📌 पासपोर्ट साईज फोटो --- # 5️⃣ ऑनलाइन अर्ज प्रक्रिया – टप्प्याटप्प्याने 1️⃣ अधिकृत शिष्यवृत्ती पोर्टलवर नोंदणी 2️⃣ लॉगिन करून वैयक्तिक माहिती भरणे 3️⃣ शैक्षणिक तपशील प्रविष्ट करणे 4️⃣ आवश्यक कागदपत्रे अपलोड करणे 5️⃣ अर्ज सबमिट करणे 6️⃣ अर्जाची प्रिंट काढून जतन करणे 7️⃣ संस्थेमार्फत पडताळणी --- # 6️⃣ अर्जानंतरची प्रक्रिया ✔️ संस्था स्तरावर पडताळणी ✔️ जिल्हा/विभागीय स्तरावर मंजुरी ✔️ निधी मंजुरी आदेश ✔️ थेट बँक खात्यात निधी हस्तांतरण (DBT) --- # 7️⃣ अर्जाची स्थिती कशी तपासावी? ✔️ शिष्यवृत्ती पोर्टलवर लॉगिन करा ✔️ “Application Status” पर्याय निवडा ✔️ आवश्यक असल्यास सुधारणा करा ✔️ “Defective” असल्यास त्वरित दुरुस्ती करा --- # 8️⃣ सामान्य अडचणी व उपाय | अडचण | उपाय | | --------------------------- | ------------------------------------ | | चुकीचे बँक खाते | खाते क्रमांक व IFSC तपासा | | दस्तऐवज अपलोड त्रुटी | योग्य फॉरमॅट (PDF/JPEG) व साईज तपासा | | उत्पन्न प्रमाणपत्र कालबाह्य | नवीन प्रमाणपत्र काढा | | अर्ज नाकारला | कारण तपासून पुनः अर्ज करा | --- # 9️⃣ महत्वाच्या सूचना ✔️ मोबाईल नंबर व ई-मेल अपडेट ठेवा ✔️ आधार-बँक लिंकिंग तपासा ✔️ अर्ज वेळेत भरा ✔️ नियमित पोर्टल तपासा ✔️ संस्थेकडून मार्गदर्शन घ्या --- # 🎯 परीक्षेच्या दृष्टीने महत्व * शिष्यवृत्ती योजनांचे उद्दिष्ट * केंद्र व राज्य योजना फरक * DBT प्रणाली * पात्रता निकष व उत्पन्न मर्यादा --- ## 📝 सराव प्रश्न 1. पोस्ट मॅट्रिक शिष्यवृत्ती कोणासाठी आहे? 2. अर्जानंतर निधी कोणत्या पद्धतीने दिला जातो? 3. अर्ज “Defective” असल्यास काय करावे? 4. DBT म्हणजे काय? --- ## 🌟 अंतिम उद्देश विद्यार्थ्यांना शिष्यवृत्ती अर्जापासून निधी प्राप्तीपर्यंतची संपूर्ण प्रक्रिया समजावून देऊन **शिक्षणात आर्थिक अडथळे येऊ नयेत** हा या उपक्रमाचा मुख्य हेतू आहे. 📢 अधिक माहितीसाठी संस्थेच्या अधिकृत वेबसाईटला भेट द्या. 🌼 *शिक्षण हेच भविष्य — शिष्यवृत्ती हीच संधी!* 🌼

📚 **स्पर्धा परीक्षा अभियान – आजचा अभ्यास विषय (वेबसाईटसाठी सविस्तर माहिती)** 📚 **दिनांक:** रविवार, **१५ फेब्रुवारी २०२६** --- ## 🌼 संस्था **होलार समाज सामाजिक संस्था** **महाराष्ट्र राज्य, पुणे** *(ISO 9001:2015 आंतरराष्ट्रीय गुणवत्ता व्यवस्थापन प्रणाली मानांकन प्राप्त संस्था)* --- ### 👤 संस्थापक अध्यक्ष **श्री. नामदेवराव श्रीरंग आयवळे** ### 👩‍🏫 मार्गदर्शक **सौ. सारिका रुपेश हातेकर** *(बँक मॅनेजर)* ### 👤 सहसचिव व अभियान मार्गदर्शक **आपण** --- # 📘 भारतीय राज्यघटना – राज्याच्या धोरणनिर्देशक तत्वे *(Directive Principles of State Policy – DPSP)* भारतीय राज्यघटनेच्या **भाग IV (अनुच्छेद 36 ते 51)** मध्ये राज्याच्या धोरणनिर्देशक तत्वांचा समावेश करण्यात आला आहे. ही तत्वे राज्यकारभार चालवताना शासनाला मार्गदर्शन करतात. 👉 प्रेरणा – **Constitution of Ireland** 👉 न्यायालयीन अंमलबजावणीयोग्य नाहीत 👉 कल्याणकारी राज्य उभारणीचा पाया --- ## 📌 धोरणनिर्देशक तत्वांचे उद्दिष्ट ✔️ सामाजिक व आर्थिक न्याय प्रस्थापित करणे ✔️ समाजातील विषमता कमी करणे ✔️ लोककल्याणकारी राज्य निर्माण करणे ✔️ दुर्बल घटकांचे संरक्षण ✔️ लोकशाही मूल्यांना बळकटी देणे --- ## 🏛️ धोरणनिर्देशक तत्वांचे प्रकार ### 1️⃣ समाजवादी तत्वे ही तत्वे सामाजिक व आर्थिक समता प्रस्थापित करण्यावर भर देतात. * अनुच्छेद 38 – सामाजिक, आर्थिक व राजकीय न्याय * अनुच्छेद 39 – संपत्तीचे समान वितरण, समान वेतन * अनुच्छेद 41 – काम, शिक्षण व सार्वजनिक सहाय्य * अनुच्छेद 43 – उपजीविकेस योग्य वेतन --- ### 2️⃣ गांधीवादी तत्वे महात्मा गांधींच्या विचारांवर आधारित तत्वे. * अनुच्छेद 40 – ग्रामपंचायतींची स्थापना * अनुच्छेद 43 – कुटीर उद्योगांना प्रोत्साहन * अनुच्छेद 46 – अनुसूचित जाती-जमाती व दुर्बल घटकांचे संरक्षण * अनुच्छेद 47 – मद्यनिषेध व आरोग्य सुधारणा --- ### 3️⃣ उदारमतवादी-बौद्धिक तत्वे * अनुच्छेद 44 – समान नागरी संहिता * अनुच्छेद 45 – बालकांचे शिक्षण * अनुच्छेद 48A – पर्यावरण संरक्षण * अनुच्छेद 50 – न्यायव्यवस्था व कार्यकारी यांची वेगवेगळी व्यवस्था --- ## ⚖️ मूलभूत हक्क व धोरणनिर्देशक तत्वे – तुलना | घटक | मूलभूत हक्क | धोरणनिर्देशक तत्वे | | ---------- | ------------------ | --------------------------- | | स्वरूप | वैयक्तिक अधिकार | राज्यासाठी मार्गदर्शक तत्वे | | अंमलबजावणी | न्यायालयीन संरक्षण | न्यायालयीन अंमलबजावणी नाही | | उद्देश | व्यक्तीचे संरक्षण | समाजकल्याण | 👉 दोन्हींचा अंतिम उद्देश – न्याय, समता व कल्याणकारी राज्य निर्मिती. --- ## 📚 परीक्षेच्या दृष्टीने महत्त्वाचे मुद्दे ✔️ भाग IV – अनुच्छेद 36 ते 51 लक्षात ठेवा ✔️ आयरिश राज्यघटनेची प्रेरणा ✔️ 42 वी घटनादुरुस्ती (1976) – 39A, 43A, 48A समावेश ✔️ मूलभूत हक्क व DPSP मधील संघर्षावरील सर्वोच्च न्यायालयाचे निर्णय (उदा. केशवानंद भारती प्रकरण) ✔️ MPSC, UPSC, पोलीस भरती, तलाठी, ग्रामसेवक परीक्षांसाठी महत्त्वाचा विषय --- ## 📝 सराव प्रश्न (Practice Questions) 1. राज्याच्या धोरणनिर्देशक तत्वांचा समावेश राज्यघटनेच्या कोणत्या भागात आहे? 2. DPSP ची प्रेरणा कोणत्या देशाच्या राज्यघटनेतून घेतली आहे? 3. अनुच्छेद 44 कशाशी संबंधित आहे? 4. समाजवादी तत्वांपैकी कोणते अनुच्छेद महत्त्वाचे आहेत? --- ## 🎯 अभ्यासासाठी सूचना ✔️ अनुच्छेद क्रमांक पाठ करा ✔️ वर्गीकरण तक्त्याद्वारे अभ्यास करा ✔️ मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका सोडवा ✔️ स्वतः छोटे नोट्स तयार करा 📢 **उद्या या विषयावर ऑनलाइन सराव चाचणी घेतली जाईल.** --- ## ✨ प्रेरणादायी संदेश **"ज्यांना स्वतःसाठी यश हवे असते, ते अभ्यास करतात; ज्यांना समाजासाठी यश हवे असते, ते सातत्य ठेवतात."** नियमित अभ्यास करा — यश निश्चित आहे. 🌟 **सर्व स्पर्धा परीक्षा विद्यार्थ्यांना हार्दिक शुभेच्छा!**

📢 **समाज भूषण कैलासवासी भगवान जाहीर गुरुजी – व्यसनमुक्ती अभियान** 📢 ## 📅 रविवार, १५ फेब्रुवारी २०२६ # **व्यसनमुक्ती: कारणे, दुष्परिणाम, प्रतिबंध व पुनर्वसन – सविस्तर मार्गदर्शक** 🌼 **होलार समाज सामाजिक संस्था, महाराष्ट्र राज्य, पुणे** *(ISO 9001:2015 आंतरराष्ट्रीय गुणवत्ता व्यवस्थापन प्रणाली मानांकन प्राप्त संस्था)* समाज भूषण **कैलासवासी भगवान जाहीर गुरुजी** यांच्या प्रेरणेतून राबविण्यात येणाऱ्या व्यसनमुक्ती अभियानाचा उद्देश समाजात जागरूकता निर्माण करून युवकांना निरोगी, सकारात्मक आणि जबाबदार जीवनशैलीकडे वळवणे हा आहे. --- # 🎯 अभियानाचा मुख्य उद्देश ✔️ युवकांना व्यसनांपासून दूर ठेवणे ✔️ व्यसनाचे मानसिक, शारीरिक व सामाजिक परिणाम समजावणे ✔️ पुनर्वसन प्रक्रियेची योग्य माहिती देणे ✔️ कुटुंब व समाजाचा सहभाग वाढवणे --- # 📌 व्यसन म्हणजे काय? व्यसन म्हणजे एखाद्या पदार्थाचे किंवा सवयीचे वारंवार व नियंत्रणाबाहेर जाऊन सेवन करणे, ज्यामुळे व्यक्तीच्या आरोग्यावर, कुटुंबावर व समाजावर नकारात्मक परिणाम होतो. उदा.: तंबाखू, दारू, अमली पदार्थ, मोबाईल/गेमिंग व्यसन इत्यादी. --- # ⚠️ व्यसनाची प्रमुख कारणे ### 1️⃣ मानसिक कारणे * तणाव, नैराश्य * आत्मविश्वासाची कमतरता * भावनिक अस्थिरता ### 2️⃣ सामाजिक कारणे * चुकीचा मित्रपरिवार * सामाजिक दबाव * दिखाऊपणा ### 3️⃣ कौटुंबिक कारणे * पालकांचे दुर्लक्ष * घरातील वाद * संवादाचा अभाव ### 4️⃣ आर्थिक व वैयक्तिक कारणे * बेरोजगारी * उद्दिष्ट नसलेले जीवन * वेळेचा अपव्यय --- # 🚨 व्यसनाचे दुष्परिणाम ## 🧠 मानसिक परिणाम ✔️ नैराश्य ✔️ चिडचिड ✔️ निर्णयक्षमता कमी होणे ## 💪 शारीरिक परिणाम ✔️ यकृत, फुफ्फुस, हृदयविकार ✔️ रोगप्रतिकारक शक्ती कमी होणे ✔️ आयुर्मान घटणे ## 👨‍👩‍👧 सामाजिक परिणाम ✔️ कुटुंबातील मतभेद ✔️ आर्थिक संकट ✔️ सामाजिक प्रतिष्ठा कमी होणे ✔️ गुन्हेगारीकडे झुकाव --- # 🛡️ व्यसन प्रतिबंधासाठी उपाय ✔️ स्पष्ट जीवनध्येय निश्चित करा ✔️ नियमित व्यायाम व योग ✔️ सकारात्मक मित्रपरिवार ✔️ वेळेचे नियोजन ✔️ वाचन व सामाजिक कार्यात सहभाग ✔️ तणाव व्यवस्थापन (ध्यान, प्राणायाम) --- # 🏥 पुनर्वसन प्रक्रिया (Recovery Process) 1️⃣ व्यसनाची जाणीव व स्वीकार 2️⃣ कुटुंबीयांचा पाठिंबा 3️⃣ समुपदेशन व मानसोपचार 4️⃣ वैद्यकीय उपचार 5️⃣ पुनर्वसन केंद्रांची मदत 6️⃣ सकारात्मक दिनचर्या तयार करणे --- # 👨‍👩‍👧 समाजाची भूमिका ✔️ शाळा-कॉलेजमध्ये जनजागृती कार्यक्रम ✔️ युवक मंडळांचे सक्रिय योगदान ✔️ क्रीडा व सांस्कृतिक उपक्रम ✔️ व्यसनमुक्त परिसर निर्माण करणे --- # 📝 आजची कृती योजना 👉 “मी व्यसनमुक्त राहीन आणि समाजालाही व्यसनमुक्त करीन” अशी शपथ घ्या 👉 किमान ५ युवकांना सकारात्मक संदेश द्या 👉 आपल्या परिसरात व्यसनमुक्तीबाबत जनजागृती करा 👉 दररोज ३० मिनिटे शारीरिक व्यायाम सुरू करा --- # 🎯 विद्यार्थ्यांसाठी विशेष संदेश व्यसन हे यशाच्या मार्गातील सर्वात मोठे अडथळे आहे. आज घेतलेला योग्य निर्णय तुमचे संपूर्ण आयुष्य बदलू शकतो. --- ## ✨ प्रेरणादायी संदेश **निरोगी युवक – निरोगी समाज – सशक्त राष्ट्र!** एक पाऊल तुमचे, परिवर्तन समाजाचे. 📢 सर्व युवक, विद्यार्थी व समाजबांधवांनी या व्यसनमुक्ती अभियानात सक्रिय सहभाग नोंदवावा.

नक्कीच 👍 खाली **शनिवार, दिनांक १४ फेब्रुवारी २०२६** साठी वेबसाईटवर टाकण्यासाठी सविस्तर व व्यवस्थित स्वरूपातील अभ्यास विषय तयार करून देत आहे. --- # 📚 स्पर्धा परीक्षा अभियान – आजचा अभ्यास विषय ## दिनांक: शनिवार, १४ फेब्रुवारी २०२६ --- ## 🌼 संस्था **होलार समाज सामाजिक संस्था** महाराष्ट्र राज्य, पुणे *(ISO 9001:2015 आंतरराष्ट्रीय गुणवत्ता व्यवस्थापन प्रणाली मानांकन प्राप्त संस्था)* --- ### 👤 संस्थापक अध्यक्ष **श्री. नामदेवराव श्रीरंग आयवळे** ### 👩‍🏫 मार्गदर्शक **सौ. सारिका रुपेश हातेकर** *(बँक मॅनेजर)* ### 👤 सहसचिव व अभियान मार्गदर्शक **आपण** --- # 🏛 भारतीय राज्यघटना – मूलभूत कर्तव्ये (Fundamental Duties) भारतीय राज्यघटनेत नागरिकांच्या कर्तव्यांचा समावेश **भाग ४-अ (अनुच्छेद 51A)** मध्ये करण्यात आला आहे. ही कर्तव्ये नागरिकांना त्यांच्या अधिकारांसोबत जबाबदारीची जाणीव करून देतात. --- ## 📜 ऐतिहासिक पार्श्वभूमी 🔹 मूलभूत कर्तव्यांचा समावेश **४२ वी घटनादुरुस्ती कायदा, 1976** द्वारे करण्यात आला. 🔹 प्रेरणा – माजी सोव्हिएत संघाच्या राज्यघटनेतून. 🔹 प्रारंभी 10 कर्तव्ये होती. 🔹 **86 वी घटनादुरुस्ती कायदा, 2002** द्वारे 11 वे कर्तव्य समाविष्ट करण्यात आले. --- ## 📌 अनुच्छेद 51A – 11 मूलभूत कर्तव्ये भारतीय नागरिकांनी खालील कर्तव्यांचे पालन करणे अपेक्षित आहे: 1. संविधानाचा आदर करणे आणि त्याच्या आदर्शांचे पालन करणे. 2. स्वातंत्र्य संग्रामातील उच्च आदर्श जपणे. 3. भारताची सार्वभौमता, एकता आणि अखंडता जपणे. 4. देशाचे संरक्षण करणे व आवाहन केल्यास राष्ट्रीय सेवा बजावणे. 5. सर्व धर्म, भाषा, प्रदेश यांच्यात बंधुता वाढवणे. 6. स्त्रियांच्या सन्मानाला बाधा आणणाऱ्या प्रथांचा त्याग करणे. 7. आपल्या समृद्ध सांस्कृतिक वारशाचे जतन करणे. 8. नैसर्गिक पर्यावरणाचे संरक्षण करणे. 9. वैज्ञानिक दृष्टिकोन, मानवतावाद व सुधारक वृत्ती विकसित करणे. 10. सार्वजनिक मालमत्तेचे संरक्षण करणे व हिंसाचार टाळणे. 11. पालकांनी 6 ते 14 वयोगटातील मुलांना शिक्षण देण्याची संधी उपलब्ध करून देणे. --- ## ⚖️ मूलभूत हक्क, धोरणनिर्देशक तत्वे व मूलभूत कर्तव्ये – तुलना | घटक | स्वरूप | न्यायालयीन अंमलबजावणी | | ------------------ | ----------------------------- | ---------------------- | | मूलभूत हक्क | नागरिकांचे अधिकार | हो (Justiciable) | | धोरणनिर्देशक तत्वे | राज्यासाठी मार्गदर्शक तत्त्वे | नाही (Non-Justiciable) | | मूलभूत कर्तव्ये | नागरिकांची नैतिक जबाबदारी | थेट नाही | --- ## 🎯 परीक्षेच्या दृष्टीने महत्वाचे मुद्दे ✔️ 42 वी व 86 वी घटनादुरुस्ती लक्षात ठेवा ✔️ अनुच्छेद क्रमांक – 51A ✔️ शिक्षणासंबंधी कर्तव्य कोणत्या दुरुस्तीने आले? (86 वी) ✔️ मूलभूत कर्तव्ये कोणत्या भागात आहेत? (भाग 4-A) ✔️ हक्क व कर्तव्ये यातील फरक --- ## 📝 सरावासाठी संभाव्य प्रश्न 1. मूलभूत कर्तव्ये कोणत्या घटनादुरुस्तीने समाविष्ट झाली? 2. अनुच्छेद 51A मध्ये किती कर्तव्ये आहेत? 3. 86 वी घटनादुरुस्तीचे महत्व काय? 4. मूलभूत हक्क व मूलभूत कर्तव्ये यातील फरक स्पष्ट करा. --- ## 📢 सूचना 🔔 सर्व विद्यार्थी कृपया अनुच्छेद 51A शब्दशः वाचा. 🔔 उद्या या विषयावर सराव चाचणी घेतली जाईल. --- ## ✨ प्रेरणादायी संदेश **अधिकारांसोबत कर्तव्यांची जाणीव असेल तरच राष्ट्र बळकट होते.** नियमित अभ्यास, सातत्य आणि सकारात्मक दृष्टिकोन ठेवा — यश निश्चित तुमचंच आहे 💪 🌟 सर्व स्पर्धा परीक्षा विद्यार्थ्यांना हार्दिक शुभेच्छा!

नक्कीच 👍 खाली **शनिवार, १४ फेब्रुवारी २०२६** साठी महिला सशक्तिकरण अभियानाचा अभ्यास विषय वेबसाईटवर टाकण्यासाठी सविस्तर स्वरूपात तयार करून देत आहे. --- # 🌸 महिला सशक्तिकरण अभियान – आजचा अभ्यास विषय ## दिनांक: शनिवार, १४ फेब्रुवारी २०२६ --- ## 🌼 होलार समाज सामाजिक संस्था महाराष्ट्र राज्य, पुणे *(ISO 9001:2015 आंतरराष्ट्रीय गुणवत्ता व्यवस्थापन प्रणाली मानांकन प्राप्त संस्था)* ### 👩‍🏫 अभियान मार्गदर्शक **सौ. शोभा नामदेव आयवळे** --- # 💼 महिलांचे आर्थिक सशक्तीकरण व शासनाच्या प्रमुख योजना महिलांचे सशक्तीकरण केवळ सामाजिक समानतेपुरते मर्यादित नसून आर्थिक स्वावलंबनाशी थेट संबंधित आहे. आर्थिकदृष्ट्या सक्षम महिला कुटुंब, समाज आणि राष्ट्राच्या विकासात महत्त्वाची भूमिका बजावतात. त्यामुळे केंद्र व राज्य शासनाने महिलांसाठी विविध आर्थिक, उद्योजकता व कल्याणकारी योजना सुरू केलेल्या आहेत. --- ## 📌 आर्थिक सशक्तीकरण म्हणजे काय? महिलांना आर्थिक निर्णय घेण्याचे स्वातंत्र्य, उत्पन्नाचे साधन आणि आर्थिक संसाधनांवर नियंत्रण मिळणे म्हणजे आर्थिक सशक्तीकरण होय. ✔️ स्वयंरोजगार व उद्योग व्यवसाय सुरू करणे ✔️ बचत गटांद्वारे आर्थिक स्थैर्य निर्माण करणे ✔️ बँकिंग व वित्तीय साक्षरता वाढवणे ✔️ कुटुंबातील आर्थिक निर्णय प्रक्रियेत सहभाग --- ## ⭐ महिलांसाठी प्रमुख योजना (केंद्र शासन) ### 1️⃣ प्रधानमंत्री मुद्रा योजना महिलांना लघु उद्योग सुरू करण्यासाठी बँकांकडून हमीविना कर्ज सुविधा उपलब्ध करून दिली जाते. ### 2️⃣ प्रधानमंत्री उज्ज्वला योजना गरीब कुटुंबातील महिलांना मोफत एलपीजी गॅस जोडणी देऊन आरोग्य व सुरक्षितता सुनिश्चित करणे. ### 3️⃣ सुकन्या समृद्धी योजना मुलींच्या शिक्षण व भविष्य सुरक्षिततेसाठी उच्च व्याजदरासह बचत योजना. --- ## ⭐ राज्य शासन व अन्य उपक्रम ### महिला बचत गट (Self Help Group – SHG) महिलांना लहान बचतीतून मोठे आर्थिक सामर्थ्य निर्माण करण्यासाठी प्रोत्साहन. ### महिला आर्थिक विकास महामंडळ (MAVIM – महाराष्ट्र) महिलांच्या उद्योजकता, प्रशिक्षण व आर्थिक प्रगतीसाठी विविध योजना. --- ## 🎯 परीक्षेच्या दृष्टीने महत्वाचे मुद्दे ✔️ योजना कोणत्या मंत्रालयाशी संबंधित आहे ✔️ लाभार्थी कोण? ✔️ उद्दिष्ट व प्रमुख वैशिष्ट्ये ✔️ केंद्र व राज्य योजनांमधील फरक ✔️ महिला स्वयं सहाय्यता गटांची भूमिका --- ## 📝 अभ्यासासाठी सूचना 🔹 प्रत्येक योजनेचे उद्दिष्ट व लाभ पाठ करा 🔹 चालू घडामोडींसोबत योजनांची सांगड घाला 🔹 संबंधित प्रश्नपत्रिकांचा सराव करा 🔹 योजनांचे वर्ष व मंत्रालय लक्षात ठेवा 📢 **उद्या या विषयावर चर्चा व प्रश्नोत्तर सत्र आयोजित केले जाईल.** --- ## ✨ प्रेरणादायी संदेश **आर्थिक स्वावलंबन हेच खरे सशक्तीकरण.** स्वतः सक्षम व्हा आणि इतर महिलांनाही सक्षम बनवा 🌷 🌟 सर्व महिला व विद्यार्थिनींना हार्दिक शुभेच्छा

वेबसाईट 📢 **होलार समाज जात प्रमाणपत्र व जात पडताळणी प्रमाणपत्र अभियान** 📢 **आजचा अभ्यास विषय** **दिनांक:** शनिवार, १४ फेब्रुवारी २०२६ --- ## 🌼 होलार समाज सामाजिक संस्था **महाराष्ट्र राज्य, पुणे** *(ISO 9001:2015 आंतरराष्ट्रीय गुणवत्ता व्यवस्थापन प्रणाली मानांकन प्राप्त संस्था)* ### 👨‍🏫 मार्गदर्शक **मा. बबनराव करडे** *(नायब तहसीलदार, संस्थेचे सल्लागार व अध्ययन मार्गदर्शक)* --- # ✍️ आजचा अभ्यास विषय # **शासकीय शिष्यवृत्ती अर्जानंतरची प्रक्रिया – निधी मिळवणे, स्थिती तपासणे व समस्या निवारण** होलार समाजातील विद्यार्थ्यांनी शिष्यवृत्ती अर्ज भरण्यानंतरच्या **संपूर्ण प्रक्रियेची माहिती मिळवणे आवश्यक** आहे, जेणेकरून आर्थिक मदत वेळेत मिळू शकेल. --- ## १️⃣ अर्ज स्थिती तपासणे ✔️ शासनाच्या शिष्यवृत्ती पोर्टलवर लॉगिन करणे ✔️ अर्जाची वर्तमान स्थिती पाहणे (उदा. मंजूर / प्रलंबित / अपूर्ण माहिती) ✔️ “अपूर्ण माहिती” किंवा “दस्तऐवज त्रुटी” संदेश आल्यास त्वरित दुरुस्ती करणे --- ## २️⃣ निधी मंजुरी व हस्तांतरण ✔️ अर्ज मंजूर झाल्यानंतर निधी थेट विद्यार्थ्याच्या बँक खात्यावर हस्तांतरित केला जातो ✔️ खात्याची माहिती बरोबर असणे आवश्यक ✔️ निधी मिळण्याचा अंदाजे कालावधी पोर्टलवर दिसतो --- ## ३️⃣ सामान्य अडचणी व उपाय | समस्या | उपाय | | ---------------------- | ------------------------------------------------------- | | दस्तऐवज अपलोड त्रुटी | फॉरमॅट (PDF/JPG) व साइज तपासणे | | चुकीची माहिती भरली | ऑनलाइन सुधारणा करणे किंवा संस्थेच्या सहाय्याने दुरुस्ती | | निधी प्राप्त न झाल्यास | पोर्टलवर तक्रार नोंदवणे व संबंधित विभागाशी संपर्क | --- ## ४️⃣ महत्त्वाच्या सूचना ✔️ मोबाईल नंबर व ई-मेल आयडी नेहमी सक्रिय ठेवावे ✔️ ऑनलाइन अर्जाची नियमित तपासणी करावी ✔️ संस्थेकडून मार्गदर्शन मिळवावे ✔️ अंतिम मुदतीपूर्वी सर्व प्रक्रिया पूर्ण करावी --- ## 📝 अभियानाचा उद्देश 🔹 विद्यार्थ्यांना अर्ज भरण्यापासून निधी मिळण्यापर्यंत मार्गदर्शन देणे 🔹 शिष्यवृत्ती मिळवून आर्थिक अडचणीमुळे शिक्षण थांबू न देता चालवणे 🔹 विद्यार्थ्यांना शासकीय प्रक्रियेची पूर्ण माहिती उपलब्ध करणे --- 🌟 *शिक्षण हीच खरी शक्ती – योग्य मार्गदर्शन हीच प्रगतीची किल्ली!*