📚 **स्पर्धा परीक्षा अभियान – सविस्तर अभ्यास विषय** 📚 🗓 **वार : शुक्रवार | दिनांक : २७ फेब्रुवारी २०२६** --- ## 🌼 संस्था **होलार समाज सामाजिक संस्था, महाराष्ट्र राज्य, पुणे** *(ISO 9001:2015 आंतरराष्ट्रीय गुणवत्ता व्यवस्थापन प्रणाली मानांकन प्राप्त संस्था)* ## 👤 संस्थापक अध्यक्ष **श्री. नामदेवराव श्रीरंग आयवळे** ## 👩‍🏫 स्पर्धा परीक्षा अभियान मार्गदर्शक **सौ. सारिका रुपेश हातेकर** *(बँक मॅनेजर व संस्थेच्या सहसचिव)* --- # ✍️ आजचा सविस्तर अभ्यास विषय ## 🇮🇳 भारतीय राज्यव्यवस्था – मूलभूत अधिकार (Fundamental Rights) भारतीय राज्यघटनेतील **अनुच्छेद १२ ते ३५** अंतर्गत नागरिकांना दिलेले मूलभूत अधिकार हे लोकशाही व्यवस्थेचा कणा मानले जातात. हे अधिकार नागरिकांच्या स्वातंत्र्य, समानता आणि न्यायाची हमी देतात. --- ## 🔹 १) मूलभूत अधिकारांची वैशिष्ट्ये * संविधानिक हमी असलेले अधिकार * न्यायालयीन संरक्षण उपलब्ध * राज्याच्या विरोधात लागू * काही अधिकार फक्त नागरिकांसाठी, काही सर्वांसाठी --- ## 🔹 २) मूलभूत अधिकारांचे प्रकार ### 1️⃣ समतेचा अधिकार (अनु. १४ ते १८) * कायद्यापुढे सर्व समान * भेदभावास मनाई * सार्वजनिक नोकरीत समान संधी * अस्पृश्यतेचा अंत * किताब रद्द ### 2️⃣ स्वातंत्र्याचा अधिकार (अनु. १९ ते २२) * भाषण व अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य * संघटना स्थापन करण्याचा अधिकार * भारतात मुक्त संचार * कोणत्याही व्यवसायाचा अधिकार * अटक व नजरकैद संबंधी संरक्षण ### 3️⃣ शोषणाविरुद्धचा अधिकार (अनु. २३–२४) * मानवी तस्करीस बंदी * सक्तीची मजुरी बंद * बालमजुरीस मनाई ### 4️⃣ धार्मिक स्वातंत्र्याचा अधिकार (अनु. २५–२८) * धर्म पाळण्याचे स्वातंत्र्य * धार्मिक संस्था स्थापन करण्याचा अधिकार ### 5️⃣ सांस्कृतिक व शैक्षणिक अधिकार (अनु. २९–३०) * अल्पसंख्याकांचे हितसंरक्षण * शैक्षणिक संस्था स्थापन करण्याचा अधिकार ### 6️⃣ घटनात्मक उपायांचा अधिकार (अनु. ३२) * थेट सर्वोच्च न्यायालयात दाद मागण्याचा अधिकार * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी याला “संविधानाचे हृदय व आत्मा” म्हटले आहे --- ## 🔹 ३) लेखी आदेश (Writs) * हेबियस कॉर्पस * मँडेमस * सर्टिओरारी * क्वो-वारंटो * प्रोहीबिशन --- ## 📌 परीक्षेसाठी महत्वाचे मुद्दे ✔️ अनुच्छेद क्रमांक पाठांतर ✔️ कोणते अधिकार फक्त नागरिकांसाठी आहेत? ✔️ अनुच्छेद १९ मधील ६ स्वातंत्र्ये ✔️ अनुच्छेद ३२ व २२ मधील फरक ✔️ ४४वा घटनादुरुस्ती कायदा व त्याचा परिणाम --- ## 📝 आजचा अभ्यास उपक्रम * २५ वस्तुनिष्ठ प्रश्न सोडवा * ५ लघुउत्तर प्रश्न लिहा * अनुच्छेद १४, १९, २१, ३२ यावर विशेष लक्ष द्या * मागील वर्षांचे प्रश्नपत्रिका सराव करा --- 🌟 *“सातत्य + योग्य दिशा + कठोर परिश्रम = निश्चित यश”* 🌟 ✨ सर्व स्पर्धा परीक्षा विद्यार्थ्यांना मनःपूर्वक शुभेच्छा ✨ 📖 दररोज अभ्यास करा, स्वतःवर विश्वास ठेवा आणि यश आपल्या पावलांशी जोडा.