नक्कीच 👍 खाली **शनिवार, दिनांक १४ फेब्रुवारी २०२६** साठी वेबसाईटवर टाकण्यासाठी सविस्तर व व्यवस्थित स्वरूपातील अभ्यास विषय तयार करून देत आहे. --- # 📚 स्पर्धा परीक्षा अभियान – आजचा अभ्यास विषय ## दिनांक: शनिवार, १४ फेब्रुवारी २०२६ --- ## 🌼 संस्था **होलार समाज सामाजिक संस्था** महाराष्ट्र राज्य, पुणे *(ISO 9001:2015 आंतरराष्ट्रीय गुणवत्ता व्यवस्थापन प्रणाली मानांकन प्राप्त संस्था)* --- ### 👤 संस्थापक अध्यक्ष **श्री. नामदेवराव श्रीरंग आयवळे** ### 👩‍🏫 मार्गदर्शक **सौ. सारिका रुपेश हातेकर** *(बँक मॅनेजर)* ### 👤 सहसचिव व अभियान मार्गदर्शक **आपण** --- # 🏛 भारतीय राज्यघटना – मूलभूत कर्तव्ये (Fundamental Duties) भारतीय राज्यघटनेत नागरिकांच्या कर्तव्यांचा समावेश **भाग ४-अ (अनुच्छेद 51A)** मध्ये करण्यात आला आहे. ही कर्तव्ये नागरिकांना त्यांच्या अधिकारांसोबत जबाबदारीची जाणीव करून देतात. --- ## 📜 ऐतिहासिक पार्श्वभूमी 🔹 मूलभूत कर्तव्यांचा समावेश **४२ वी घटनादुरुस्ती कायदा, 1976** द्वारे करण्यात आला. 🔹 प्रेरणा – माजी सोव्हिएत संघाच्या राज्यघटनेतून. 🔹 प्रारंभी 10 कर्तव्ये होती. 🔹 **86 वी घटनादुरुस्ती कायदा, 2002** द्वारे 11 वे कर्तव्य समाविष्ट करण्यात आले. --- ## 📌 अनुच्छेद 51A – 11 मूलभूत कर्तव्ये भारतीय नागरिकांनी खालील कर्तव्यांचे पालन करणे अपेक्षित आहे: 1. संविधानाचा आदर करणे आणि त्याच्या आदर्शांचे पालन करणे. 2. स्वातंत्र्य संग्रामातील उच्च आदर्श जपणे. 3. भारताची सार्वभौमता, एकता आणि अखंडता जपणे. 4. देशाचे संरक्षण करणे व आवाहन केल्यास राष्ट्रीय सेवा बजावणे. 5. सर्व धर्म, भाषा, प्रदेश यांच्यात बंधुता वाढवणे. 6. स्त्रियांच्या सन्मानाला बाधा आणणाऱ्या प्रथांचा त्याग करणे. 7. आपल्या समृद्ध सांस्कृतिक वारशाचे जतन करणे. 8. नैसर्गिक पर्यावरणाचे संरक्षण करणे. 9. वैज्ञानिक दृष्टिकोन, मानवतावाद व सुधारक वृत्ती विकसित करणे. 10. सार्वजनिक मालमत्तेचे संरक्षण करणे व हिंसाचार टाळणे. 11. पालकांनी 6 ते 14 वयोगटातील मुलांना शिक्षण देण्याची संधी उपलब्ध करून देणे. --- ## ⚖️ मूलभूत हक्क, धोरणनिर्देशक तत्वे व मूलभूत कर्तव्ये – तुलना | घटक | स्वरूप | न्यायालयीन अंमलबजावणी | | ------------------ | ----------------------------- | ---------------------- | | मूलभूत हक्क | नागरिकांचे अधिकार | हो (Justiciable) | | धोरणनिर्देशक तत्वे | राज्यासाठी मार्गदर्शक तत्त्वे | नाही (Non-Justiciable) | | मूलभूत कर्तव्ये | नागरिकांची नैतिक जबाबदारी | थेट नाही | --- ## 🎯 परीक्षेच्या दृष्टीने महत्वाचे मुद्दे ✔️ 42 वी व 86 वी घटनादुरुस्ती लक्षात ठेवा ✔️ अनुच्छेद क्रमांक – 51A ✔️ शिक्षणासंबंधी कर्तव्य कोणत्या दुरुस्तीने आले? (86 वी) ✔️ मूलभूत कर्तव्ये कोणत्या भागात आहेत? (भाग 4-A) ✔️ हक्क व कर्तव्ये यातील फरक --- ## 📝 सरावासाठी संभाव्य प्रश्न 1. मूलभूत कर्तव्ये कोणत्या घटनादुरुस्तीने समाविष्ट झाली? 2. अनुच्छेद 51A मध्ये किती कर्तव्ये आहेत? 3. 86 वी घटनादुरुस्तीचे महत्व काय? 4. मूलभूत हक्क व मूलभूत कर्तव्ये यातील फरक स्पष्ट करा. --- ## 📢 सूचना 🔔 सर्व विद्यार्थी कृपया अनुच्छेद 51A शब्दशः वाचा. 🔔 उद्या या विषयावर सराव चाचणी घेतली जाईल. --- ## ✨ प्रेरणादायी संदेश **अधिकारांसोबत कर्तव्यांची जाणीव असेल तरच राष्ट्र बळकट होते.** नियमित अभ्यास, सातत्य आणि सकारात्मक दृष्टिकोन ठेवा — यश निश्चित तुमचंच आहे 💪 🌟 सर्व स्पर्धा परीक्षा विद्यार्थ्यांना हार्दिक शुभेच्छा!