🌸 **महिला सशक्तिकरण अभियान – सविस्तर अभ्यास लेख** 🌸 **दिनांक:** मंगळवार, १७ फेब्रुवारी २०२६ --- ## 🌼 संस्था **होलार समाज सामाजिक संस्था** *(ISO 9001:2015 आंतरराष्ट्रीय गुणवत्ता व्यवस्थापन प्रणाली मानांकन प्राप्त संस्था)* संस्थापक अध्यक्ष **नामदेवराव श्रीरंग आयवळे** यांच्या मार्गदर्शनाखाली महिला सशक्तिकरण अभियान राबविण्यात येत आहे. --- ## 👩‍🏫 अभियान मार्गदर्शक **शोभा नामदेव आयवळे** --- # ✍️ आजचा सविस्तर अभ्यास विषय # **महिलांचे हक्क, संरक्षणासाठीचे कायदे व शासकीय योजना** --- ## 🔷 प्रस्तावना महिला सशक्तिकरण म्हणजे महिलांना सामाजिक, आर्थिक, शैक्षणिक व राजकीय क्षेत्रात समान संधी व सुरक्षित वातावरण उपलब्ध करून देणे. भारतीय राज्यघटना आणि विविध कायदे महिलांच्या सन्मान, सुरक्षितता व समानतेची हमी देतात. महिलांनी आपल्या हक्कांची माहिती ठेवणे हीच खरी सशक्ततेची सुरुवात आहे. --- # 🔹 १) महिलांचे संवैधानिक हक्क महिलांना **Constitution of India** अंतर्गत खालील हक्क प्राप्त आहेत: ### ✔️ कलम 14 – कायद्यापुढे समानता स्त्री-पुरुष समानतेचा मूलभूत आधार. ### ✔️ कलम 15(3) – महिलांसाठी विशेष तरतूद महिलांच्या हितासाठी सरकार विशेष योजना व कायदे करू शकते. ### ✔️ कलम 16 – समान संधी सरकारी नोकरीत समान संधीचा अधिकार. ### ✔️ कलम 21 – सन्मानाने जगण्याचा अधिकार महिलांच्या सुरक्षित व सन्मानपूर्वक जीवनाचा अधिकार. ### ✔️ कलम 39(d) – समान कामासाठी समान वेतन धोरणनिर्देशक तत्वांतर्गत तरतूद. --- # 🔹 २) महिलांसाठी प्रमुख संरक्षणात्मक कायदे ### ✔️ **Protection of Women from Domestic Violence Act** घरगुती हिंसाचारापासून संरक्षण, निवासाचा अधिकार, संरक्षण आदेश. ### ✔️ **Sexual Harassment of Women at Workplace Act** कार्यस्थळी लैंगिक छळ प्रतिबंध, अंतर्गत तक्रार समिती (ICC) अनिवार्य. ### ✔️ **Dowry Prohibition Act** हुंडा देणे-घेणे दंडनीय अपराध. ### ✔️ **Maternity Benefit Act** प्रसूती रजा – 26 आठवडे (सुधारणा 2017). ### ✔️ **Prohibition of Child Marriage Act** बालविवाह प्रतिबंध व विवाह रद्द करण्याची तरतूद. --- # 🔹 ३) महिलांसाठी महत्त्वाच्या शासकीय योजना ### ✔️ **Beti Bachao Beti Padhao Yojana** मुलींच्या शिक्षण व लिंग गुणोत्तर सुधारणा. ### ✔️ **Sukanya Samriddhi Yojana** मुलींसाठी दीर्घकालीन बचत योजना. ### ✔️ **Pradhan Mantri Ujjwala Yojana** गरीब महिलांना मोफत गॅस जोडणी. ### ✔️ महिला हेल्पलाईन – 181 आपत्कालीन मदत व तक्रार नोंदणी. --- # 🔹 ४) तक्रार नोंदविण्याची प्रक्रिया ✔️ जवळच्या पोलीस ठाण्यात FIR नोंदणी ✔️ महिला हेल्पलाईन 181 वर संपर्क ✔️ जिल्हा महिला व बालविकास कार्यालयाशी संपर्क ✔️ राष्ट्रीय/राज्य महिला आयोगाकडे तक्रार --- # 🎯 परीक्षेच्या दृष्टीने महत्वाचे मुद्दे ✅ कायद्याचे वर्ष व उद्दिष्ट ✅ घटनात्मक कलमे ✅ संबंधित शिक्षा व दंड ✅ महिला आयोगाची भूमिका ✅ शासकीय योजनांचे लाभार्थी व मंत्रालय --- # 📝 सराव प्रश्न 1️⃣ कलम 15(3) चे महत्व स्पष्ट करा. 2️⃣ 2005 च्या घरगुती हिंसाचार कायद्याची वैशिष्ट्ये लिहा. 3️⃣ Maternity Benefit Act 2017 सुधारणेचे महत्व स्पष्ट करा. 4️⃣ Beti Bachao Beti Padhao योजनेची उद्दिष्टे सांगा. --- # 🔷 निष्कर्ष महिला सशक्तिकरणासाठी कायदे, योजना आणि सामाजिक जागरूकता या तिन्ही गोष्टी आवश्यक आहेत. महिलांनी आपल्या हक्कांची जाणीव ठेवून अन्यायाविरुद्ध आवाज उठवणे हेच खरे सशक्तीकरण आहे. **जागरूकता + आत्मविश्वास + शिक्षण = सशक्त महिला** --- 🌷 सर्व महिला व विद्यार्थिनींना हार्दिक शुभेच्छा! ज्ञान हीच शक्ती आहे – स्वतः सशक्त व्हा आणि समाजालाही सशक्त करा. 🌷