## 📅 शुक्रवार, २० फेब्रुवारी २०२६ # 🚭 **कैलासवासी भगवान जावीर गुरुजी व्यसनमुक्ती अभियान** ## 📘 आजचा अभ्यास विषय (सविस्तर लेख – वेबसाईटसाठी) 🌼 **होलार समाज सामाजिक संस्था, महाराष्ट्र राज्य, पुणे** *(ISO 9001:2015 आंतरराष्ट्रीय गुणवत्ता व्यवस्थापन प्रणाली मानांकन प्राप्त संस्था)* समाजातील युवक, विद्यार्थी, पालक व कुटुंबांना व्यसनमुक्त, निरोगी व सकारात्मक जीवनशैलीकडे मार्गदर्शन करण्यासाठी हा उपक्रम सातत्याने राबविण्यात येत आहे. --- # 🎯 आजचा अभ्यास विषय ## **व्यसनाचे दुष्परिणाम, संबंधित कायदे, प्रतिबंधक उपाय व पुनर्वसन प्रक्रिया** --- # 1️⃣ व्यसन म्हणजे काय? व्यसन म्हणजे एखाद्या पदार्थाचे किंवा वर्तनाचे (उदा. तंबाखू, मद्य, अंमली पदार्थ, मोबाईल गेमिंग) इतके आहारी जाणे की त्या शिवाय व्यक्तीला अस्वस्थता जाणवते आणि त्याचा शारीरिक, मानसिक, सामाजिक व आर्थिक जीवनावर गंभीर परिणाम होतो. व्यसन हे केवळ वैयक्तिक समस्या नसून ते कुटुंब व समाजावर परिणाम करणारे सामाजिक संकट आहे. --- # 2️⃣ व्यसनाचे प्रकार ### 🚫 पदार्थाधारित व्यसन ✔️ तंबाखू / गुटखा ✔️ सिगारेट / बीडी ✔️ मद्यपान ✔️ अंमली पदार्थ (ड्रग्स) ### 📱 वर्तनाधारित व्यसन ✔️ मोबाईल व्यसन ✔️ ऑनलाइन गेमिंग ✔️ सोशल मीडिया अतिरेकी वापर --- # 3️⃣ व्यसनाचे दुष्परिणाम (सविस्तर) ## 🔴 शारीरिक परिणाम * कर्करोग (मुख, फुफ्फुस, यकृत) * हृदयविकार * यकृत निकामी होणे * श्वसनाचे विकार * रोगप्रतिकारक शक्ती कमी होणे ## 🔴 मानसिक परिणाम * नैराश्य * चिंता विकार * चिडचिड व आक्रमकता * एकाग्रतेचा अभाव * आत्मविश्वास घट ## 🔴 सामाजिक व आर्थिक परिणाम * कुटुंबातील वाद * आर्थिक नुकसान * गुन्हेगारी प्रवृत्ती वाढ * अपघातांची शक्यता वाढ * शैक्षणिक घसरण --- # 4️⃣ व्यसनासंदर्भातील प्रमुख कायदे ✔️ **Narcotic Drugs and Psychotropic Substances Act** अंमली पदार्थांचे उत्पादन, विक्री, साठवणूक व सेवन यावर कठोर बंदी व शिक्षा. (लागू वर्ष: १९८५) ✔️ **Cigarettes and Other Tobacco Products Act (COTPA)** सार्वजनिक ठिकाणी धूम्रपान बंदी, तंबाखू जाहिरातींवर निर्बंध व आरोग्य सूचना बंधनकारक. (लागू वर्ष: २००३) ✔️ राज्यस्तरीय मद्य नियंत्रण कायदे राज्यानुसार विक्री वेळा, परवाना प्रणाली व दंडात्मक तरतुदी लागू असतात. --- # 5️⃣ व्यसन प्रतिबंधक उपाय ✔️ ठाम निर्णय व आत्मनियंत्रण ✔️ कुटुंबाचा भावनिक आधार ✔️ नियमित व्यायाम, योग, ध्यान ✔️ सकारात्मक छंद जोपासणे ✔️ योग्य मित्रपरिवार निवड ✔️ तणाव व्यवस्थापन तंत्र शिकणे ✔️ डिजिटल वापरावर वेळेची मर्यादा --- # 6️⃣ व्यसनमुक्ती व पुनर्वसन प्रक्रिया 1️⃣ प्राथमिक समुपदेशन 2️⃣ वैद्यकीय तपासणी 3️⃣ औषधोपचार (आवश्यक असल्यास) 4️⃣ मानसोपचार / गटचर्चा 5️⃣ पुनर्वसन केंद्रात उपचार 6️⃣ समाजात पुनर्स्थापना व फॉलो-अप --- # 7️⃣ युवकांसाठी विशेष संदेश ✔️ जीवनध्येय निश्चित करा ✔️ क्रीडा, सांस्कृतिक व सामाजिक उपक्रमात सहभागी व्हा ✔️ चुकीच्या संगतीपासून दूर राहा ✔️ वेळेचे नियोजन करा ✔️ समस्या असल्यास मार्गदर्शन घ्या – लपवू नका --- # 🎯 परीक्षेच्या दृष्टीने महत्त्वाचे मुद्दे ✔️ NDPS Act लागू वर्ष ✔️ COTPA चे उद्दिष्ट ✔️ व्यसनाचे सामाजिक परिणाम ✔️ पुनर्वसन प्रक्रिया ✔️ सार्वजनिक ठिकाणी धूम्रपान नियम --- # 📝 आजचा सराव प्रश्न 1️⃣ NDPS Act कोणत्या वर्षी लागू झाला? 2️⃣ COTPA चा मुख्य उद्देश काय आहे? 3️⃣ व्यसनाचे तीन मानसिक परिणाम लिहा. 4️⃣ युवकांसाठी व्यसन प्रतिबंधक उपाय कोणते? --- # 🌐 अधिक माहितीसाठी व्यसनमुक्ती अभियान, जनजागृती कार्यक्रम व मार्गदर्शन सत्रांविषयी अधिक माहिती जाणून घेण्यासाठी 👉 **होलार समाज सामाजिक संस्थेच्या अधिकृत वेबसाईटला अवश्य भेट द्या.** [https://holarsamajsamajiksanstha.blogspot.com/](https://holarsamajsamajiksanstha.blogspot.com/) [https://holarsamajssp.blogspot.com/](https://holarsamajssp.blogspot.com/) --- # 🌟 प्रेरणादायी संदेश **व्यसन नाही – जागरूकता हवी!** आरोग्य, आत्मविश्वास आणि सकारात्मक जीवनशैली हाच खरा यशाचा मार्ग आहे. 🚭 *स्वतः व्यसनमुक्त राहा – समाजाला व्यसनमुक्त बनवा!* 🚭