## 📅 बुधवार, १८ फेब्रुवारी २०२६ # 🚭 **कैलासवासी भगवानराव गुरुजी व्यसनमुक्ती अभियान – आजचा अभ्यास विषय** 🌼 **होलार समाज सामाजिक संस्था** *(ISO 9001:2015 आंतरराष्ट्रीय गुणवत्ता व्यवस्थापन प्रणाली मानांकन प्राप्त संस्था)* समाजातील युवक, विद्यार्थी, पालक व कुटुंबांना व्यसनमुक्त, निरोगी आणि सकारात्मक जीवनशैलीकडे प्रेरित करण्यासाठी “कैलासवासी भगवानराव गुरुजी व्यसनमुक्ती अभियान” राबविण्यात येत आहे. निरोगी शरीर, शांत मन आणि सशक्त समाज निर्माण करणे हा या अभियानाचा मुख्य उद्देश आहे. --- # 🎯 आजचा अभ्यास विषय ## **व्यसनाचे दुष्परिणाम, संबंधित कायदे व प्रभावी व्यसनमुक्ती उपाय** --- # 1️⃣ व्यसन म्हणजे काय? व्यसन म्हणजे एखाद्या पदार्थाचे किंवा कृतीचे (सवयीचे) असे आहारी जाणे की त्या गोष्टीशिवाय व्यक्तीला राहणे कठीण होते. हळूहळू ती सवय शारीरिक, मानसिक आणि सामाजिक जीवनावर गंभीर परिणाम करू लागते. ### 🚫 सामान्य व्यसनांचे प्रकार ✔️ तंबाखू / गुटखा ✔️ सिगारेट / बीडी ✔️ मद्यपान ✔️ अंमली पदार्थ ✔️ मोबाईल व ऑनलाइन गेमिंग (डिजिटल व्यसन) ✔️ सोशल मीडियाचे अतिरेकी व्यसन --- # 2️⃣ व्यसनाचे दुष्परिणाम ## 🔴 1) शारीरिक परिणाम ✔️ कर्करोग (विशेषतः तोंड, फुफ्फुस) ✔️ यकृताचे आजार (लिव्हर सिरोसिस) ✔️ हृदयरोग ✔️ श्वसनाचे विकार ✔️ रोगप्रतिकारक शक्ती कमी होणे --- ## 🔴 2) मानसिक परिणाम ✔️ नैराश्य (Depression) ✔️ चिडचिड व अस्थिर स्वभाव ✔️ एकाग्रतेचा अभाव ✔️ स्मरणशक्ती कमी होणे ✔️ आत्मविश्वास घटणे --- ## 🔴 3) सामाजिक परिणाम ✔️ कुटुंबातील वाद व तणाव ✔️ आर्थिक नुकसान ✔️ शिक्षण व नोकरीत अडथळे ✔️ गुन्हेगारी प्रवृत्ती वाढ ✔️ सामाजिक प्रतिष्ठा कमी होणे --- # 3️⃣ व्यसनासंदर्भातील प्रमुख कायदे भारतामध्ये व्यसन नियंत्रणासाठी कठोर कायदे लागू आहेत: ✔️ **Narcotic Drugs and Psychotropic Substances Act** अंमली पदार्थांचे उत्पादन, साठवण, विक्री व सेवन यावर कठोर नियंत्रण व शिक्षा. ✔️ **Cigarettes and Other Tobacco Products Act** सार्वजनिक ठिकाणी धूम्रपान बंदी, तंबाखू जाहिरात नियंत्रण व आरोग्य इशारे बंधनकारक. ✔️ राज्यस्तरीय मद्यविक्री नियंत्रण कायदे प्रत्येक राज्यात मद्यविक्री व परवान्यांसंदर्भात स्वतंत्र नियम लागू असतात. --- # 4️⃣ व्यसनमुक्तीचे प्रभावी उपाय ✔️ ठाम निर्णय आणि आत्मनियंत्रण ✔️ कुटुंब व मित्रांचा भावनिक पाठिंबा ✔️ समुपदेशन (Counselling) ✔️ व्यसनमुक्ती केंद्रातील उपचार ✔️ नियमित व्यायाम, योग व प्राणायाम ✔️ ध्यानधारणा व सकारात्मक विचारसरणी ✔️ नवीन छंद विकसित करणे --- # 5️⃣ युवकांसाठी विशेष मार्गदर्शन ✔️ चुकीच्या संगतीपासून दूर राहा ✔️ क्रीडा व सांस्कृतिक उपक्रमात सहभाग घ्या ✔️ मोबाईल वापरावर वेळेची मर्यादा ठेवा ✔️ स्पष्ट जीवनध्येय ठरवा ✔️ वेळेचे नियोजन व शिस्त पाळा --- # 6️⃣ व्यसनमुक्त समाजाचे फायदे 🌿 निरोगी व आनंदी कुटुंब 🌿 आर्थिक स्थैर्य 🌿 शिक्षण व करिअरमध्ये प्रगती 🌿 गुन्हेगारी कमी 🌿 सकारात्मक सामाजिक वातावरण --- # 📝 परीक्षेच्या दृष्टीने महत्त्वाचे मुद्दे ✔️ NDPS Act – 1985 ✔️ COTPA Act – 2003 ✔️ व्यसनाचे शारीरिक, मानसिक व सामाजिक परिणाम ✔️ व्यसनमुक्ती उपाय ✔️ युवकांची भूमिका --- # 📌 आजचा स्वमूल्यांकन सराव 1️⃣ NDPS Act कोणत्या वर्षी लागू झाला? 2️⃣ तंबाखू नियंत्रणासाठी कोणता कायदा आहे? 3️⃣ व्यसनाचे तीन शारीरिक दुष्परिणाम लिहा. 4️⃣ युवकांनी व्यसनमुक्त राहण्यासाठी कोणती पाच उपाययोजना करावी? --- # 🌟 निष्कर्ष व्यसन ही केवळ वैयक्तिक समस्या नसून ती कुटुंब, समाज आणि राष्ट्राच्या प्रगतीस अडथळा ठरते. योग्य माहिती, मजबूत इच्छाशक्ती आणि सामूहिक प्रयत्नांमुळे व्यसनमुक्त समाज निर्माण करणे शक्य आहे. --- ## ✨ प्रेरणादायी संदेश **व्यसनाला नाही – जीवनाला होकार द्या!** स्वतः निरोगी राहा, कुटुंबाला सुरक्षित ठेवा आणि समाजाला सकारात्मक दिशा द्या. 🚭 *आरोग्य हीच खरी संपत्ती आहे.* 🚭