# 🚩🌺 होलार समाज जात प्रमाणपत्र व जात वैधता प्रमाणपत्र विशेष मार्गदर्शन अभियान! जुन्या शासकीय नोंदींच्या आधारे समाजबांधवांचे जात प्रमाणपत्र व जात वैधता प्रमाणपत्र मिळविण्यासाठी व्यापक जनजागृती! 🌺🚩
**📅 विशेष अभ्यास आराखडा : दिनांक १० नोव्हेंबर ते २० नोव्हेंबर २०२६**
**होलार समाज सामाजिक संस्था, महाराष्ट्र राज्य, पुणे**
ISO 9001:2015 आंतरराष्ट्रीय गुणवत्ता व्यवस्थापन प्रणाली मानांकन प्राप्त संस्था.
## प्रस्तावना : समाजबांधवांच्या महत्त्वाच्या प्रश्नावर संस्थेचा पुढाकार!
महाराष्ट्रातील होलार समाज हा अनुसूचित जाती प्रवर्गातील समाज असून महाराष्ट्राच्या अनुसूचित जातींच्या अधिकृत यादीमध्ये होलार समाजाचा अनुक्रमांक २६ आहे.
मात्र आजही समाजातील अनेक कुटुंबांना जात प्रमाणपत्र आणि जात वैधता प्रमाणपत्र मिळविताना विविध अडचणींचा सामना करावा लागत आहे. जुन्या शाळेच्या नोंदी उपलब्ध नसणे, वडील किंवा आजोबांच्या अभिलेखांमध्ये जातीच्या नोंदी वेगवेगळ्या असणे, कागदपत्रांची कमतरता, वंशावळ सिद्ध करण्यातील अडचणी, प्रशासकीय प्रक्रियेची अपुरी माहिती आणि योग्य मार्गदर्शनाचा अभाव यामुळे अनेक विद्यार्थी व कुटुंबे अडचणीत येतात.
विशेषतः विद्यार्थ्यांच्या शिक्षणासाठी, व्यावसायिक अभ्यासक्रमांच्या प्रवेशासाठी, शासकीय नोकरीसाठी आणि आरक्षणाच्या लाभासाठी जात प्रमाणपत्र व जात वैधता प्रमाणपत्र अत्यंत महत्त्वाचे ठरते.
ही समस्या लक्षात घेऊन **होलार समाज सामाजिक संस्था, महाराष्ट्र राज्य, पुणे** यांच्या वतीने समाजबांधवांसाठी जात प्रमाणपत्र व जात वैधता प्रमाणपत्र विशेष मार्गदर्शन अभियान राबविण्यात येत आहे.
या अभियानाचा उद्देश समाजातील प्रत्येक पात्र व्यक्तीला योग्य माहिती, आवश्यक कागदपत्रांचे मार्गदर्शन आणि अधिकृत शासकीय प्रक्रियेची माहिती उपलब्ध करून देणे हा आहे.
## १. होलार समाजाच्या जात प्रमाणपत्राबाबत महत्त्वाची माहिती
महाराष्ट्र राज्याच्या अनुसूचित जातींच्या अधिकृत यादीमध्ये होलार समाजाचा समावेश अनुक्रमांक २६ येथे आहे.
त्यामुळे होलार समाजातील पात्र व्यक्तींना नियमानुसार अनुसूचित जातीचे जात प्रमाणपत्र मिळविण्यासाठी अर्ज करता येतो.
मात्र केवळ जातीचे नाव सांगणे पुरेसे नसून संबंधित व्यक्तीची जात, कुटुंबाची वंशावळ, जुने अभिलेख, सामान्य वास्तव्य आणि इतर आवश्यक पुराव्यांच्या आधारे सक्षम प्राधिकाऱ्याकडून तपासणी केली जाते.
**विशेष सूचना :** जुन्या शासकीय अभिलेखांमध्ये होलार जातीचा उल्लेख कोणत्या स्वरूपात आहे, त्याची तारीख काय आहे आणि संबंधित व्यक्तीशी त्या नोंदींचा संबंध काय आहे, हे तपासणे महत्त्वाचे आहे.
## २. जात प्रमाणपत्र मिळविण्यासाठी आवश्यक कागदपत्रे
जात प्रमाणपत्रासाठी अर्ज करताना अर्जदाराच्या परिस्थितीनुसार पुढील कागदपत्रे उपयोगी पडू शकतात.
**अ) अर्जदाराची वैयक्तिक कागदपत्रे**
१. आधारकार्ड.
२. जन्म प्रमाणपत्र.
३. शाळेचा दाखला किंवा बोनाफाईड प्रमाणपत्र.
४. शाळेच्या प्रवेश नोंदवहीतील उतारा, उपलब्ध असल्यास.
५. रेशनकार्ड.
६. रहिवासी पुरावा.
७. पासपोर्ट आकाराचे छायाचित्र.
**ब) वडील व पितृकडील नातेवाईकांचे पुरावे**
१. वडिलांचा जात प्रमाणपत्र दाखला, उपलब्ध असल्यास.
२. वडिलांचा शाळा सोडल्याचा दाखला.
३. आजोबा यांचा शाळा सोडल्याचा दाखला.
४. पणजोबा यांच्या जुन्या शाळेच्या नोंदी, उपलब्ध असल्यास.
५. सख्खे काका, आत्या किंवा इतर पितृकडील रक्तसंबंधातील नातेवाईकांच्या जुन्या नोंदी.
६. रक्तसंबंधातील नातेवाईकांचे जात वैधता प्रमाणपत्र, उपलब्ध असल्यास.
७. ग्रामपंचायत, महसूल विभाग किंवा इतर शासकीय अभिलेख.
**क) पूरक कागदपत्रे**
१. कुटुंबाची वंशावळ.
२. आवश्यकतेनुसार शपथपत्र.
३. जुने जन्म-मृत्यू नोंदवहीचे उतारे.
४. कोतवाल बुक किंवा गाव नमुना अभिलेख.
५. जुने महसुली अभिलेख.
६. उपलब्ध असल्यास इतर संबंधित शासकीय पुरावे.
**महत्त्वाचे :** वरील यादी ही मार्गदर्शनासाठी आहे. प्रत्येक प्रकरणात सर्व कागदपत्रे अनिवार्य असतीलच असे नाही. संबंधित अधिकृत अर्ज पोर्टल आणि सक्षम प्राधिकाऱ्याने नमूद केलेल्या आवश्यक कागदपत्रांनुसार अर्ज करावा.
## ३. जुन्या शाळेच्या नोंदींचे विशेष महत्त्व
होलार समाजातील जात प्रमाणपत्राच्या प्रकरणांमध्ये जुन्या शाळेच्या नोंदी आणि इतर ऐतिहासिक शासकीय अभिलेखांना विशेष महत्त्व आहे.
अनेक कुटुंबांमध्ये आजोबा, पणजोबा किंवा वडिलांच्या शाळेच्या दाखल्यांमध्ये जातीची नोंद उपलब्ध असू शकते.
त्यामुळे प्रत्येक समाजबांधवाने पुढील ठिकाणी जुन्या नोंदी शोधण्याचा प्रयत्न करावा.
- वडील व आजोबा शिकलेल्या शाळा.
- संबंधित शाळेच्या जुन्या प्रवेश नोंदवह्या.
- ग्रामपंचायत कार्यालयातील जुने अभिलेख.
- तलाठी कार्यालयातील महसुली नोंदी.
- जन्म-मृत्यू नोंदवही.
- कोतवाल बुक व गाव नमुना अभिलेख.
- कुटुंबातील रक्तसंबंधातील नातेवाईकांचे जात वैधता प्रमाणपत्र.
विशेषतः पितृकडील रक्तसंबंधातील नातेवाईकांच्या जुन्या नोंदी तपासाव्यात. मात्र प्रत्येक प्रकरणात उपलब्ध पुरावे, त्यांची सत्यता, कालावधी आणि नातेसंबंध तपासूनच त्यांचे महत्त्व निश्चित केले जाते.
**संस्थेचे आवाहन : आपल्या घरातील जुने शाळेचे दाखले, जन्म-मृत्यू नोंदी आणि इतर शासकीय कागदपत्रे नष्ट करू नका. ती पुढील पिढ्यांसाठी महत्त्वाची ठरू शकतात.**
## ४. जात प्रमाणपत्रासाठी अर्ज कुठे व कसा करावा?
महाराष्ट्र शासनाच्या आपले सरकार पोर्टलवरून किंवा अधिकृत आपले सरकार सेवा केंद्रामार्फत जात प्रमाणपत्रासाठी अर्ज करण्याची प्रक्रिया पूर्ण करता येते.
**अधिकृत संकेतस्थळ :**
[https://aaplesarkar.mahaonline.gov.in/](https://aaplesarkar.mahaonline.gov.in/)
अर्जाची सामान्य प्रक्रिया :
१. आपले सरकार पोर्टलवर नोंदणी किंवा लॉगिन करावे.
२. महसूल विभागातील जात प्रमाणपत्र सेवा निवडावी.
३. अर्जदाराची वैयक्तिक माहिती भरावी.
४. जात व कुटुंबासंबंधी आवश्यक माहिती द्यावी.
५. आवश्यक कागदपत्रांच्या स्पष्ट प्रती अपलोड कराव्यात.
६. अर्ज सादर करून अर्ज क्रमांक जतन करावा.
७. अर्जाची सद्यस्थिती तपासावी.
८. सक्षम अधिकाऱ्यांकडून तपासणी झाल्यानंतर निर्णयानुसार प्रमाणपत्र मिळते.
जात प्रमाणपत्र देण्याचे सक्षम प्राधिकारी उपविभागीय अधिकारी किंवा उपजिल्हाधिकारी असतात. अर्जाची प्रक्रिया संबंधित शासकीय नियमांनुसार पूर्ण होते.
## ५. जात प्रमाणपत्र आणि जात वैधता प्रमाणपत्र यातील फरक समजून घ्या
अनेक समाजबांधवांना या दोन प्रक्रियांबाबत संभ्रम असतो.
**जात प्रमाणपत्र :**
सक्षम महसूल प्राधिकाऱ्याकडून व्यक्तीच्या जातीची नोंद व संबंधित पुराव्यांची तपासणी करून दिले जाणारे प्रमाणपत्र.
**जात वैधता प्रमाणपत्र :**
जिल्हा जात प्रमाणपत्र पडताळणी समितीकडून संबंधित व्यक्तीच्या जात दाव्याची तपासणी करून दिले जाणारे वैधता प्रमाणपत्र.
दोन्ही प्रक्रिया स्वतंत्र आहेत. जात प्रमाणपत्र मिळाल्यानंतर ज्या शैक्षणिक, नोकरी किंवा इतर प्रयोजनासाठी जात वैधता आवश्यक आहे, त्या प्रयोजनानुसार संबंधित समितीकडे अर्ज करावा.
## ६. नवीन बार्टी जात वैधता पोर्टल – १३ ऑक्टोबर २०२६ पासून नवीन सुविधा
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संशोधन व प्रशिक्षण संस्था (बार्टी), पुणे यांच्या अधिकृत घोषणेनुसार जात वैधता प्रमाणपत्रासाठी नवीन पोर्टल दिनांक १३ ऑक्टोबर २०२६ पासून वापरण्यास सुरू करण्यात आले आहे.
याद्वारे नवीन अर्ज सादर करणे आणि अर्जाची स्थिती तपासणे शक्य आहे.
🌐 **नवीन अधिकृत पोर्टल :**
[https://cvc.barti.in/](https://cvc.barti.in/)
या पोर्टलवर नोंदणी करून संबंधित प्रयोजनानुसार अर्ज करावा.
जात वैधता अर्जाचे प्रमुख प्रकार :
१. विद्यार्थी (Student).
२. शासकीय सेवा (Service).
३. निवडणूक (Election).
४. इतर प्रयोजन (Other).
विद्यार्थ्यांनी अर्ज करताना संबंधित शैक्षणिक प्रयोजनानुसार योग्य प्रकार निवडावा.
**विशेष सूचना :** नवीन पोर्टलवरील अद्ययावत सूचना, अर्जाचे नमुने आणि आवश्यक कागदपत्रांची यादी वाचूनच अर्ज सादर करावा.
## ७. जात वैधता प्रमाणपत्रासाठी आवश्यक कागदपत्रे
जात वैधता अर्जासाठी प्रकरणानुसार पुढील कागदपत्रांची आवश्यकता असू शकते.
१. अर्जदाराचे जात प्रमाणपत्र.
२. अर्जदाराचा शाळेचा दाखला किंवा शैक्षणिक नोंदी.
३. वडिलांचा शाळा सोडल्याचा दाखला.
४. आजोबा किंवा पितृकडील रक्तसंबंधातील नातेवाईकांच्या जुन्या शाळेच्या नोंदी.
५. कुटुंबाची वंशावळ व आवश्यक नमुन्यातील शपथपत्र.
६. रक्तसंबंधातील नातेवाईकांचे जात वैधता प्रमाणपत्र, उपलब्ध असल्यास.
७. अर्जाच्या प्रयोजनानुसार शैक्षणिक संस्थेचे किंवा नियुक्ती प्राधिकाऱ्याचे प्रमाणपत्र.
८. जुन्या जन्म-मृत्यू नोंदी आणि महसुली अभिलेख.
९. जात दाव्याच्या समर्थनार्थ उपलब्ध इतर पुरावे.
१०. पोर्टलवर नमूद केलेले संबंधित अर्जाचे नमुने व घोषणापत्र.
**महत्त्वाचे :** जात वैधता प्रक्रियेत पुराव्यांची सत्यता, जुन्या नोंदींचा कालावधी, वंशावळ आणि रक्तसंबंध यांची तपासणी केली जाते. त्यामुळे प्रत्येक अर्जदाराने आपले कागदपत्र व्यवस्थित तपासून सादर करावे.
## ८. जात वैधता अर्ज करताना कोणत्या चुका टाळाव्यात?
१. चुकीची किंवा अपूर्ण माहिती अर्जात भरू नये.
२. नाव, जन्मतारीख आणि कुटुंबातील नातेसंबंध यामध्ये विसंगती असल्यास योग्य स्पष्टीकरण व पुरावे जोडावेत.
३. जुन्या शाळेच्या नोंदींच्या अस्पष्ट प्रती अपलोड करू नयेत.
४. खोटी व बनावट कागदपत्रे सादर करू नयेत.
५. वंशावळीत चुकीची नाती दाखवू नयेत.
६. अर्ज सादर केल्यानंतर त्याचा क्रमांक व पावती जतन करावी.
७. समितीकडून त्रुटी किंवा अतिरिक्त कागदपत्रांची मागणी आल्यास मुदतीत योग्य उत्तर द्यावे.
८. कोणत्याही अनधिकृत व्यक्तीला पैसे देऊन बेकायदेशीर मार्गाने प्रमाणपत्र मिळविण्याचा प्रयत्न करू नये.
खोटी कागदपत्रे सादर करणे हा गंभीर कायदेशीर अपराध ठरू शकतो.
## ९. जात प्रमाणपत्र व जात वैधता नाकारली किंवा प्रलंबित राहिली तर काय करावे?
काही प्रकरणांमध्ये अर्जदारांना कागदपत्रांच्या त्रुटी, जुन्या नोंदींचा अभाव किंवा इतर कारणांमुळे अडचणी येतात.
अशा वेळी घाईने नवीन अर्ज करण्याऐवजी संबंधित कार्यालयाकडून लेखी कारणे व त्रुटींची माहिती घ्यावी.
पुढील कार्यवाही करावी :
- अर्जाची पावती आणि अर्ज क्रमांक जतन करावा.
- अर्जावर आलेले आक्षेप किंवा त्रुटी तपासाव्यात.
- आवश्यक कागदपत्रे जमा करावीत.
- संबंधित सक्षम अधिकाऱ्यांकडे लेखी निवेदन द्यावे.
- लागू नियमांनुसार अपील किंवा पुनर्विचाराची उपलब्ध प्रक्रिया तपासावी.
- आवश्यक असल्यास विधिज्ञांचे मार्गदर्शन घ्यावे.
समाजबांधवांनी कोणत्याही अडचणीबाबत संबंधित कार्यालयाकडून लेखी माहिती घेणे महत्त्वाचे आहे.
## १०. संस्थेमार्फत विनामूल्य मार्गदर्शन अभियान
होलार समाज सामाजिक संस्था, महाराष्ट्र राज्य, पुणे यांच्या वतीने समाजातील विद्यार्थ्यांना, पालकांना, महिला आणि इतर समाजबांधवांना जात प्रमाणपत्र व जात वैधता प्रमाणपत्र प्रक्रियेबाबत विनामूल्य मार्गदर्शन करण्यात येत आहे.
या अभियानांतर्गत पुढील बाबींवर मार्गदर्शन करण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.
१. जात प्रमाणपत्रासाठी आवश्यक कागदपत्रांची माहिती.
२. जात वैधता अर्जाची प्रक्रिया समजावून सांगणे.
३. जुन्या शाळेच्या नोंदी शोधण्यासाठी मार्गदर्शन.
४. वडील, आजोबा आणि पितृकडील नातेवाईकांच्या पुराव्यांचे महत्त्व समजावणे.
५. वंशावळ तयार करण्याबाबत प्राथमिक मार्गदर्शन.
६. आपले सरकार पोर्टल आणि बार्टीच्या नवीन पोर्टलची माहिती.
७. अर्जामधील त्रुटी व कागदपत्रांबाबत प्राथमिक मार्गदर्शन.
८. अर्ज प्रलंबित राहिल्यास पुढील कार्यवाहीबाबत माहिती.
९. समाजातील विद्यार्थ्यांना शैक्षणिक प्रवेशासाठी वेळेत आवश्यक कागदपत्रे तयार ठेवण्याचे आवाहन.
**संस्थेचे स्पष्ट धोरण : समाजबांधवांना योग्य माहिती आणि मार्गदर्शन विनामूल्य उपलब्ध करून देणे. कोणतेही प्रमाणपत्र मिळवून देण्याची हमी दिली जात नाही. अंतिम निर्णय सक्षम शासकीय प्राधिकरण किंवा पडताळणी समितीचा असेल.**
## ११. समाजबांधवांनी संस्थेच्या ग्रुपवर कोणती माहिती द्यावी?
ज्या समाजबांधवांना जात प्रमाणपत्र किंवा जात वैधता प्रमाणपत्राबाबत मार्गदर्शन हवे आहे, त्यांनी संबंधित ग्रुपवर खालील माहिती द्यावी.
१. अर्जदाराचे जिल्हा व तालुका.
२. अर्जदाराचे वय.
३. वडिलांच्या शाळेच्या दाखल्यावर जातीची कोणती नोंद आहे?
४. आजोबा किंवा पणजोबा यांच्या जुन्या शाळेच्या नोंदी उपलब्ध आहेत का?
५. कुटुंबातील रक्तसंबंधातील कोणाकडे जात प्रमाणपत्र आहे का?
६. रक्तसंबंधातील कोणाला जात वैधता प्रमाणपत्र मिळाले आहे का?
७. अर्जदार विद्यार्थी आहे, नोकरीसाठी अर्जदार आहे की इतर प्रयोजनासाठी अर्ज करीत आहे?
८. यापूर्वी जात प्रमाणपत्र किंवा जात वैधता अर्ज केला असल्यास त्याची सद्यस्थिती काय आहे?
**सूचना : आधार क्रमांक, वैयक्तिक ओळख क्रमांक, बँक तपशील किंवा संवेदनशील कागदपत्रे सार्वजनिक ग्रुपवर टाकू नयेत. आवश्यक असल्यास सुरक्षित माध्यमातूनच कागदपत्रांची देवाणघेवाण करावी.**
## १२. सर्व होलार समाजबांधवांना विशेष आवाहन
महाराष्ट्रातील होलार समाजातील प्रत्येक कुटुंबाने आपल्या पुढील पिढीच्या शैक्षणिक भवितव्याचा विचार करून जात प्रमाणपत्र व जात वैधता प्रमाणपत्राची आवश्यक कार्यवाही वेळेत पूर्ण करावी.
विशेषतः पालकांनी आपल्या मुला-मुलींच्या शैक्षणिक प्रवेशाच्या वेळी कोणतीही अडचण निर्माण होऊ नये यासाठी आवश्यक कागदपत्रे आधीपासून तयार ठेवावीत.
जुन्या पिढीतील व्यक्तींचे शाळेचे दाखले, जन्म-मृत्यू नोंदी आणि इतर शासकीय पुरावे सुरक्षित ठेवावेत. आपल्या कुटुंबातील रक्तसंबंधातील नातेवाईकांना मिळालेली जात वैधता प्रमाणपत्रे आणि त्यासंबंधीचे अभिलेखही जतन करावेत.
**आज आपण जतन केलेले जुने अभिलेख उद्याच्या पिढीच्या शैक्षणिक आणि सामाजिक प्रगतीसाठी महत्त्वाचे ठरू शकतात.**
## १३. संस्थेचा सामाजिक न्याय आणि पारदर्शकतेचा संकल्प
होलार समाजाच्या विविध प्रश्नांवर संस्थेच्या माध्यमातून शासनदरबारी सातत्याने पाठपुरावा करण्यात येत आहे.
जात प्रमाणपत्र व जात वैधता प्रक्रियेत समाजबांधवांना योग्य माहिती मिळावी, त्यांच्या अडचणी समजून घेतल्या जाव्यात, शासकीय नियमांनुसार पारदर्शक कार्यवाही व्हावी आणि पात्र लाभार्थ्यांना त्यांचे हक्क मिळावेत, यासाठी संस्था प्रयत्नशील आहे.
समाजातील कोणताही विद्यार्थी केवळ माहितीच्या अभावामुळे शैक्षणिक संधीपासून वंचित राहू नये, कोणत्याही कुटुंबाला योग्य मार्गदर्शनाअभावी अनावश्यक त्रास सहन करावा लागू नये, हाच या अभियानाचा प्रमुख हेतू आहे.
---
## महत्त्वाच्या अधिकृत संकेतस्थळांच्या लिंक
**१. महाराष्ट्र शासन – आपले सरकार पोर्टल**
[https://aaplesarkar.mahaonline.gov.in/](https://aaplesarkar.mahaonline.gov.in/)
**२. बार्टी – नवीन जात वैधता प्रमाणपत्र पोर्टल**
[https://cvc.barti.in/](https://cvc.barti.in/)
**३. बार्टी – अधिकृत संकेतस्थळ**
[https://www.barti.maharashtra.gov.in/](https://www.barti.maharashtra.gov.in/)
**४. जुने जात वैधता पोर्टल – नवीन पोर्टलविषयी सूचना**
[https://www.bartievalidity.maharashtra.gov.in/](https://www.bartievalidity.maharashtra.gov.in/)
---
# 🚩🌺 विशेष संकल्प : प्रत्येक पात्र होलार समाजबांधवाला जात प्रमाणपत्र व जात वैधता प्रक्रियेची योग्य माहिती मिळालीच पाहिजे! 🌺🚩
**होलार समाज सामाजिक संस्था, महाराष्ट्र राज्य, पुणे**
ISO 9001:2015 आंतरराष्ट्रीय गुणवत्ता व्यवस्थापन प्रणाली मानांकन प्राप्त संस्था.
**संस्थापक अध्यक्ष : आदरणीय श्री. नामदेवराव श्रीरंग आयवळे**
**संस्थेचे ब्रीदवाक्य : शिक्षण • संघटन • स्वाभिमान**
**एकमेका सहाय्य करू, अवघे धरू सुपंथ!**
🙏 जय भीम! जय संविधान! जय होलार!
**विशेष संदेश :**
जात प्रमाणपत्र हा केवळ एक शासकीय दाखला नाही, तर पात्र नागरिकांना त्यांच्या शैक्षणिक, सामाजिक आणि घटनात्मक हक्कांचा लाभ मिळविण्याच्या प्रक्रियेतील महत्त्वाचा दस्तऐवज आहे.
चला, जुन्या अभिलेखांचे जतन करूया, नवीन पिढीला योग्य मार्गदर्शन करूया आणि समाजाच्या न्याय्य हक्कांसाठी एकजुटीने प्रयत्न करूया!
लेख प्रसिद्ध करताना जोडावयाचे अधिकृत संदर्भ :
- महाराष्ट्र शासनाच्या जात प्रमाणपत्र कागदपत्रांच्या यादीसाठी [आपले सरकार – जात प्रमाणपत्र आवश्यक कागदपत्रे](https://aaplesarkar.mahaonline.gov.in/en/Login/Certificate_Documents?SR33REqxZEInJ=LICmPlIb\&ServiceId=1284\&utm_source=chatgpt.com). 
[image](https://www.google.com/s2/favicons?domain=https://aaplesarkar.mahaonline.gov.in\&sz=32)
aaplesarkar.mahaonline.gov.in+1
- नवीन पोर्टल १३ ऑक्टोबर २०२६ पासून वापरण्याची बार्टीची सूचना 
[image](https://www.google.com/s2/favicons?domain=https://www.bartievalidity.maharashtra.gov.in\&sz=32)
bartievalidity.maharashtra.gov.in+1
.
- जात वैधता अर्जाचे प्रकार आणि जिल्हा पडताळणी समित्यांची माहिती 
[image](https://www.google.com/s2/favicons?domain=https://www.bartievalidity.maharashtra.gov.in\&sz=32)
bartievalidity.maharashtra.gov.in+1
.
