🌸 **महिला सशक्तिकरण अभियान – आजचा अभ्यास विषय (सविस्तर लेख)** 🌸 **दिनांक:** शुक्रवार, **२० फेब्रुवारी २०२६** *(टीप: तिथच्या अभ्यासासाठी वापरण्यास योग्य विस्तृत माहिती)* --- ## 🌼 प्रस्तावना **महिला सशक्तिकरण** म्हणजे महिलांना समाजातील योग्य स्थान, संधी, आर्थिक-सामाजिक स्वावलंबन, आणि निर्णयक्षमतेची शक्ती देणे. सशक्त महिला घर, कुटुंब व समाजाचे भक्कम स्तंभ असतात. शासन, विविध संस्था आणि कायदे महिलांच्या संरक्षण, विकास व बळकटीसाठी विविध योजना आणतात. --- ## 📌 अभ्यास विषय – **महिलांचे कायदेशीर अधिकार व संरक्षणात्मक कायदे** भारतातील महिलांचे कायदेशीर अधिकार आणि त्यांचे संरक्षण हे अनेक संवैधानिक तरतुदी आणि विशिष्ट कायद्यांतून दिले गेले आहे. खालील मुद्द्यांवर अभ्यास करणे आवश्यक आहे: --- ### ✅ १. **भारतीय राज्यघटना: मुलभूत अधिकार** महिला सशक्तिकरणाचा मूलाधार म्हणजे **भारतातील राज्यघटना**तील मुलभूत अधिकार: * **अनुच्छेद 14:** समता (Equality before law) * **अनुच्छेद 15:** भेदभाव बंदी – लिंगाच्या आधारे भेदभाव होऊ शकत नाही * **अनुच्छेद 21:** वैयक्तिक स्वातंत्र्य व जीवनाचा हक्क * **अनुच्छेद 23:** जबरदस्तीचा दलाली प्रतिबंध * **अनुच्छेद 39(अ):** समान पैसे समान कामासाठी * **अनुच्छेद 42:** कामगारांसाठी सन्मानजनक कामाचे हक्क या सर्व तरतुदी महिलांना न्याय, समानता आणि संरक्षित वातावरण देतात. --- ### ✅ २. **महिला सुरक्षा कायदे** #### 🔹 **घरेलू हिंसा प्रतिबंध कायदा — Protection of Women from Domestic Violence Act, 2005** • पतिव्रता/नातेवाईकांद्वारे होणारी घरगुती हिंसा प्रतिबंध • महिलेला सुरक्षित निवास, संरक्षण, गुन्हा नोंदणी व आर्थिक मदत • आदेश मिळवणे, तात्पुरती संरक्षणे आदेश मिळवणे --- #### 🔹 **लैंगिक छळ प्रतिबंध — Sexual Harassment of Women at Workplace (Prevention, Prohibition and Redressal) Act, 2013** • कामाच्या ठिकाणी महिलांवरील छळ रोखणे • संघटित यंत्रणा व -शिकायत निवारण समिती (ICC) • तक्रार निवारण, शिक्षात्मक उपाय --- #### 🔹 **बालविवाह प्रतिबंध — Prohibition of Child Marriage Act, 2006** • मुलीचा विवाह 18 वर्षांखाली करणे गैर • दंड, शिक्षा व प्रतिबंधक उपाय • कौटुंबिक व सामाजिक सहभाग --- ### ✅ ३. **महिला हेल्पलाइन व मदत केंद्रे** 📞 **महिला हेल्पलाइन नंबर – 181** • त्वरित मदत, मार्गदर्शन व संरक्षण • तक्रारींचे निवारण, कायदेशीर सहाय्य, आश्रय • पोलीस, सामाजिक संस्थांशी समन्वय --- ### ✅ ४. **महिला व बाल विकास विभागाची भूमिका** केंद्र/राज्य सरकारच्या **महिला व बाल विकास विभाग** मार्फत: ✔️ महिला कल्याण योजना ✔️ सुरक्षित आश्रयगृह आणि सहाय्य केंद्रे ✔️ कौशल्य विकास व उद्योजकता पाठबळ ✔️ शैक्षणिक अनुदान व मदत --- ### ✅ ५. **महिला आर्थिक सशक्तिकरण** महिलांना आर्थिक दृष्ट्या सक्षम करण्यासाठी शासन व संस्था खालील मार्गांनी मदत करतात: ✔️ स्वयं-सहायता गट (SHG) ✔️ बँक कर्ज सुविधा ✔️ उद्योजकता प्रशिक्षण ✔️ कौशल्य विकास (कॉपिंग, सिलाई, कुकिंग, डिजिटल शिक्षण) --- ## 🎯 परीक्षेच्या दृष्टीने महत्त्वाचे मुद्दे | विषय | लक्षात ठेवण्यास महत्वाचे | | ---------- | -------------------------------- | | कायदे | उद्दिष्ट, अंमलबजावणी, वर्ष | | अधिकार | अनुच्छेद, उदाहरणे | | योजना | लाभार्थी गट, लाभ | | मदत केंद्र | हेल्पलाइन, कायदा नुसार प्रक्रिया | --- ## 📚 सारांश महिला सशक्तिकरण हा सर्वांगीण विकासाचा मार्ग आहे. कायदेशीर अधिकार, सुरक्षित वातावरण, आर्थिक संधी आणि सामाजिक समानता हे सर्व मिळून महिला सशक्त बनवतात. --- 💡 **प्रेरणादायी विचार:** > *“आपण स्वतःच्या अधिकारांचे रक्षण करू शकलो तर समाजही सक्षम होतो.”* --- ✨ हा लेख वेबसाईटवर टाकण्यासाठी योग्य सविस्तर माहितीचा संदर्भ देतो. अधिक अभ्यासासाठी आणि तक्रार निवारण माहितीसाठी अधिकृत स्रोत व कायदा ग्रंथांचा संदर्भ घ्या. --- 🌷 **महिला सशक्तिकरण अभियान – सौ. शोभा नामदेव अहिवळे (संस्थेच्या उपाध्यक्ष) यांचे मार्गदर्शन!** 🌷