होलार समाज सामाजिक संस्था, पुणे.: वेबसाईट 📘 **स्पर्धा परीक्षा अभियान – महाराष्ट्र राज्य** 📘 📅 **गुरुवार | 29 जानेवारी 2026** ## 🎯 आजचा अभ्यास विषय ## **महिला सशक्तिकरण : केंद्र सरकारच्या प्रमुख योजना (भाग – 2)** --- ## 🔶 प्रस्तावना महिला सशक्तिकरण हा भारतीय राज्यघटनेचा मूलभूत उद्देश असून सामाजिक, आर्थिक व राजकीय क्षेत्रात महिलांचा सहभाग वाढवणे हे त्यामागील मुख्य ध्येय आहे. याच उद्देशाने केंद्र सरकारने महिलांसाठी विविध कल्याणकारी योजना राबवल्या आहेत. या योजना **UPSC, MPSC, PSI, STI, तलाठी, ग्रामसेवक** अशा सर्व स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत महत्त्वाच्या आहेत. आजच्या अभ्यासात केंद्र सरकारच्या प्रमुख महिला सशक्तिकरण योजनांचा सविस्तर अभ्यास करण्यात येत आहे. --- ## 1️⃣ महिला शक्ती केंद्र योजना ### (Mahila Shakti Kendra – MSK) 🔹 **सुरुवात** : 2017 🔹 **मंत्रालय** : महिला व बाल विकास मंत्रालय 🔹 **अंमलबजावणी स्तर** : जिल्हा, तालुका व ग्रामपंचायत ### 🔸 उद्दिष्टे ▪️ ग्रामीण व शहरी महिलांना आत्मनिर्भर बनवणे ▪️ महिलांपर्यंत केंद्र व राज्य सरकारच्या योजनांची माहिती पोहोचवणे ▪️ कौशल्य विकास व क्षमता वृद्धी ▪️ महिलांमध्ये नेतृत्वगुण विकसित करणे ### 🔸 वैशिष्ट्ये ▪️ महिलांसाठी *वन-स्टॉप मार्गदर्शन केंद्र* ▪️ स्वयंसेवकांमार्फत महिला सल्ला व मदत ▪️ आरोग्य, शिक्षण, पोषण, रोजगार याबाबत माहिती ### 🔸 परीक्षेच्या दृष्टीने महत्त्व ▪️ योजना + मंत्रालय ▪️ 2017 पासून अंमलबजावणी ▪️ पंचायत पातळीवरील महिला सक्षमीकरण --- ## 2️⃣ वर्किंग वुमन हॉस्टेल योजना ### (Working Women Hostel Scheme) 🔹 **मंत्रालय** : महिला व बाल विकास मंत्रालय ### 🔸 उद्दिष्ट ▪️ नोकरी, प्रशिक्षण किंवा शिक्षणासाठी शहरात राहणाऱ्या महिलांना सुरक्षित व परवडणारा निवास उपलब्ध करून देणे ### 🔸 वैशिष्ट्ये ▪️ शहरी व औद्योगिक भागात हॉस्टेल सुविधा ▪️ अल्प व मध्यम उत्पन्न गटातील महिलांना प्राधान्य ▪️ कामाच्या ठिकाणाजवळ निवास ### 🔸 फायदे ▪️ महिलांची सुरक्षितता सुनिश्चित ▪️ रोजगारात सातत्य ▪️ आत्मविश्वास व स्वावलंबन वाढ ### 🔸 परीक्षेच्या दृष्टीने मुद्दे ▪️ *Safe Accommodation* ▪️ कामकाजी महिलांसाठी योजना ▪️ महिला व बाल विकास मंत्रालय --- ## 3️⃣ STEP योजना ### (Support to Training and Employment Programme for Women) 🔹 **उद्दिष्ट** : महिलांना आर्थिकदृष्ट्या सक्षम व रोजगारक्षम बनवणे ### 🔸 मुख्य घटक ▪️ व्यावसायिक कौशल्य प्रशिक्षण ▪️ स्वयंरोजगार व लघुउद्योगांना प्रोत्साहन ▪️ उत्पन्न वाढीवर भर ### 🔸 समाविष्ट क्षेत्रे ▪️ हस्तकला व शिवणकाम ▪️ कृषी आधारित उद्योग ▪️ दुग्धव्यवसाय ▪️ अन्न प्रक्रिया उद्योग ### 🔸 परीक्षेच्या दृष्टीने महत्त्व ▪️ Skill Development + Employment ▪️ महिला आर्थिक सक्षमीकरण ▪️ पारंपरिक व आधुनिक व्यवसाय --- ## 📝 परीक्षेसाठी झटपट पुनरावृत्ती (Quick Revision) ✔️ महिला शक्ती केंद्र योजना – *2017* ✔️ वर्किंग वुमन हॉस्टेल – *सुरक्षित निवास* ✔️ STEP – *कौशल्य व रोजगार* ✔️ सर्व योजना – *महिला व बाल विकास मंत्रालय* --- ## ✍️ आजचा अभ्यास संकल्प ✔️ महिला व बाल विकास योजनांची स्वतंत्र नोट्स तयार करा ✔️ मागील वर्षांचे प्रश्नपत्रिका सोडवा ✔️ योजनांवरील MCQ सराव करा ✨ *नियमित अभ्यास = निश्चित यश* ✨ --- ### 🔗 अधिक अभ्यासासाठी भेट द्या [https://holarsamajsamajiksanstha.blogspot.com/](https://holarsamajsamajiksanstha.blogspot.com/) --- **— स्पर्धा परीक्षा अभियान, महाराष्ट्र राज्य